Rakkoowwan guguddaan itti fufan lama waldaa dura jiru:

• (1) Waldaan maaliif akkas duʼaa fakkaatti?
• (2) Kiristaanonni baayʼeen maaliif Hafuura Waaqayyootiin hin guutaman (Mulʼata 2–3)?

Akka waliigalaatti, Kiristaanonni jaalalaa fi dhugaan Waaqayyoo waldaa fi hawaasa irratti dhiibbaa guddaa akka godhu barbaadu; garuu haala waldaa keessatti fayyaa hin taane ibsuu fi furuun isaan rakkisa. Tiʼooloojii yookaan waldaa tuffachuu mannaa, hojii Hafuura Qulqulluu isa waldaa fi nu keessatti jireenya jijjiiru caalaatti jabeessinee hubachuudhaan amantii keenya haa cimsinu.

Waaʼee hojii Hafuuraa hamma ifa hubannutti rakkoon keenya ni xiqqaata. Garuu tiʼooloojiin waan hundumaa miti! Waldoota duʼaa fakkaatan keessaa tokko tokko tiʼooloojii gaarii qabu! Waldaan aadaawwan garaagaraa keessatti yeroo garaagaraatti muuxannoo xiqqeessitee gara beekumsa sammuu qofaa jallachuu, yookaan Kitaabota Qulqulluu irratti hundaaʼanii yaaduu xiqqeessitee muuxannoo jajjabeessuu barbaaddi. Yesuus mataan Isaa dhimmawwan kana kaaseera (Mulʼata 2–3); kunis tiʼooloojii keenya—ilaalcha Kitaaba Qulqulluun geggeeffamu—jireenya keenya wajjin akka walqabsiisnuuf. Kaayyoon keenya lamaan kana madaala gaariidhaan dhiheessuu fi qabachuu dha.

Gama tokkoon, fayyuuf qofa utuu hin taʼin jireenya Waaqayyoon gammachiisu jiraachuufis Hafuurri jireenya keenya keessatti buʼa qabeessummaan hojjechuun barbaachisaa taʼuu irratti xiyyeeffanna. Namoonni, “Sabni Waaqayyoo dhugumaan Hafuura Waaqayyoo qabuu?” fi “Waaqayyo jireenya nama tokkoo keessa jiraachuun maal fakkaata?” jedhanii sirriitti gaafatu. Gaaffiiwwan akkanaa kan gaafataman sababa halalummaa, amanamummaa dhabuu, fi dhimma Waaqayyootiif kakaʼumsa waliigalaa dhabuu irraa kan kaʼe dha. Namoonni saba Waaqayyoo taʼuu isaanii himatu; garuu Kiristoosin hin mulʼisan! Deebii gaaffiiwwan kanaa barbaaduun, kan nama gaddisiisu, namoonni tokko tokko Waaqayyo, Madda Jireenyaa, akka didan godheera. Namoonni akkuma Waaqayyoo fakkeessitoota sirriitti mormu! Kan nama gaddisiisu, namoonni amantii isaanii himatan tokko tokko jireenya wal hin simne qabaatanii jiraachuun isaan hin yaaddessu. Warri kaan immoo guddachuuf yaalaa, humnii fi jaalalli Hafuura Qulqulluu jireenya isaanii keessaa akka dhabame amanu. Dhuguma, tarii isaan saba Waaqayyoo dhugaa taʼuu dhiisuu dandaʼu. Garuu kana irraa amantoonni dhugaan fayyina isaanii dhabuu dandaʼu jettanii hin xumurinaa. Yohannis, namoonni akka Yihudaa duraan Kiristoosin himatanii boodarra Isa didan, jalqabumaa amantoota dhugaa akka hin turre dubbata (1 Yohannis 2:19).

A. Hojiin Hafuuraa Barbaachisaa Taʼuu Isaa

Boqonnaa darbe hordofuudhaan, “Hafuuri Qulqulluun hamma yeroo sanaatti hin kennamne tureetii” (Yohannis 7:39) jechuun yeroo Waaqayyo fannoo irratti saba Isaa fure argisiisuu isaa ni yaadanna. Hojii Kiristoos fannoo irratti hojjeten dhiifama erga argamsiisee booda, dheekkamsi Isaa waan tasgabbaaʼeef, Waaqayyo saba Isaa wajjin jiraachuuf isaan keessa gale (1 Yohannis 2:2). Gaaffiiwwan amantoota burjaajessan tokko tokko adda baasnee deebii gabaabaa kennuu barbaanna. Boodarra, sababaa fi barumsa deebiiwwan keenya duuba jiran tokko tokko, akkasumas muuxannoowwan addaa kana keessatti akkamitti akka galan ilaalla. Jalqaba, kutaaleen lama madaala nuti barbaannu—Hafuura muuxachuu fi barsiisa Kitaaba Qulqulluu gaarii eeguu—akkamitti akka mirkaneessan haa ilaallu. Madaalli gatii guddaa qabu kun jireenya keenya guutuu Waaqayyotti dhiʼoo akka jiraannu nu gargaara.

Jalqaba, kadhannaan Phaawulos Efesoon 3 keessatti dhiheesse jireenya keenyaaf abdii guddaa facaasa; keessumaa duraan karaa hafuuraa duʼoo fi dukkana diiyaabilosiin gurraachaanee akka turre yeroo yaadnu (Efesoon 2:1–2)! Gooftaan jireenya kana keessatti fuulaa fuulatti Isa arguu keenya dura tokkoon tokkoon keenya imala dheeraa akkamii akka deemnu akeeke!

“Inni akkuma badhaadhummaa ulfina isaatti karaa Hafuura isaatiin namummaa keessan kan keessaa humnaan akka cimsuuf nan kadhadha;” (Efesoon 3:16).

Ergamichi fakkii dinqisiisaa kanaan hojii ulfina qabeessa Waaqayyo jireenya keenya keessatti hojjechaa jiru akka yaadnu nu gargaara: “akkuma badhaadhummaa ulfina isaatti” (Efesoon 3:14–20). Ulfina Waaqayyoo qofa irratti utuu hin taʼin, badhaadhummaa ulfina kanaa irratti xiyyeeffachuu akka qabnu hubadhaa. Sagalee, waan ijaan mulʼatu, fi dinqisiifannaa gosa hundumaatiin gargaaramnee waan hunda caalaa guddaa abjuu arguu dandeenyu akka yaadnu, achiis sadarkaa sana irra ol akka utaallu fakkaata. Badhaadhummaan kun uumama waan hundumaa isa nama ajaaʼibsiisu, akkasumas hamma tokko muuxannoo keenya isa lafa irratti akkamitti akka dabarfamuu dandaʼu gara yaada keenyaatti fiduu qaba. Kana hiika Kiristaanaatiif kennitan keessatti dabalaa. Akka ani amanutti, of ilaaluu keessan ni jijjiira! Inni ulfinaan nu cimseera.

Phaawulos itti fufee jecha hiika guddaa of keessaa qabu, “karaa Hafuura isaatiin ... humnaan,” jedhu fayyadama. Kunis sabni Waaqayyoo addunyaa moʼachuu akka dandaʼu mirkaneessa. Humni kun, ergama Waaqayyo jireenya keenyaaf qabu ifatti yaada keessa qabachaa akkuma jiraachuu qabnutti jiraachuuf jabina nuuf kenna. Wanta Inni nuuf barbaadu hundumaa raawwachuu dandeenya. Kun dandeettii uumamaa keenyaan miti (Efesoon 2:1; 6:10–12); hojii Hafuura Qulqulluu isa yeroo hunda jireenya keenya keessatti hojjetee humna nuuf kennuunii dha. Boqonnaa kana keessa yeroo itti fufnu hojii kana caalaatti ibsuuf abdanna.

Dhumarratti, dhiibbaan Hafuuraa irra caalaan “namummaa keessan kan keessaa,” jechuunis jireenya haaraa qaama keenya isa moofaa keessa jiru keessatti akka taʼe of yaadachiisuu qabna. Buʼaan hojii keessaa kanaa dirqama jireenyaa fi filannoo keenya irratti dhiibbaa godha; garuu akka amantootaatti cimaa guddachuuf, jalqaba jireenya keessaa kunuunsuu qabna. Yaadni sirrii, ilaalcha Kitaaba Qulqulluu sirrii qabu, wanta dhugumaan jireenya keenya keessatti raawwatamaa jiru kaayyoo Waaqayyoo wajjin akka walqabsiisnu nu geessa. Kanaanis, akka jechaatti, hojii Hafuuraa wajjin hojjechuu dandeenya; Innis jireenya keenya caalaatti gadi fageenyaan tuqa. Kutaan itti aanu kunis hojii Hafuura Qulqulluu jireenya keenya keessatti hojjetu guddaadhaan akka yaadnu nu godha.

“wangeelli keenya humnaan, Hafuura Qulqulluu fi amansiisa guddaan malee dubbii afaanii qofaan gara keessan hin dhufneetii. Nu isiniif jennee akkamitti akka isin gidduu jiraanne ni beektu.” (1 Tasalonqee 1:5).

“Wangeelli keenya” ergaa fayyisuu Waaqayyoo isa Hafuurri Waaqayyoo walitti dhufeenya Waaqayyoo wajjin qabnu keessatti jijjiirama nama ajaaʼibsiisu fiduuf itti fayyadamu dha; jijjiiramni kun jireenyi keenya jijjiiramuu jalqaba. Dubbiin lallabamu akkuma Hojii Ergamootaa keessatti argine, humnaa fi amansiisa Hafuura Qulqulluu fiduu qaba (Hojii Ergamootaa 2:37). Gooftaan lallaba Phaawulos magaalaa Tasalonqee keessatti kanuma godhe; magaalaa, ganda fi garaa keessan keessattis gochuu dandaʼa. Kana hundumaa jechuun keenya kennaawwan Hafuuri jireenya keenyaaf kennu, addaa taʼanii garuu amantoota biratti waliigalaa taʼan, akka hubannuuf. Phaawulos ammas jijjiirama guddaa jireenya keenya keessa dhufu addeessuuf jecha “humna” jedhu fayyadama. “Amansiisni” karaa yookaan mala Hafuurri Dubbii Waaqayyootti fayyadamuudhaan, fedha Waaqayyoo wajjin wal-simuun hammam akka nu barbaachisu ifa gochuun sammuu fi yaada keenya ittiin qoru wajjin caalaatti walqabata. Amansiisni kun lubbuu keenya jaalala Waaqayyoo isa guddaatti moʼuu fi dhugaa Wangeela Isaa jireenya keenyaaf fudhachuu keessatti kutaa barbaachisaa dha.

Kanaaf, waldaan akka qaama tokkootti hojii Hafuura Waaqayyoo isa jireenya kennuun, jaalalaa fi dhugaa wangeelaa humnaan jiraachuuf kan yaadame akka taʼe qofa xumuruu dandeenya; akkas gochuunis nu irra jira. Eeggannaa keenya hamma tokko erga ibsinee booda, gaaffiiwwan yeroo baayʼee kaʼan tokko tokko haa qorannu.