Dhagaa Nama Gufachiisu

As keessatti ilaalcha lamaan keessaa tokko deggeruuf yookaan eeguuf miti; garuu kutaaleen keenya ijoo keessaa tokko, akka ani ilaaluutti, warra kennaawwan addaan citaniiru jedhaniif qormaata guddaa fida. Phaawulos 1 Qorontos 12:27–28 keessatti kennaawwan mulʼataa fi dinqii, kennaawwan biroo hundi fudhatan wajjin walitti makaa:

“Isin amma dhagna Kiristoos; tokkoon tokkoon keessanis kutaa dhagna sanaa ti. Waaqni waldaa Kiristaanaa keessatti tokkoffaa ergamoota, lammaffaa raajota, sadaffaa barsiistota, ergasiis warra hojii dinqii hojjetan, itti aansees warra kennaa dhukkubsattoota fayyisuu qaban, warra namoota gargaaruu dandaʼan, warra kennaa bulchiinsaa qabanii fi warra afaan haaraa gosa addaa addaa dubbatan filateera.” (1 Qorontos 12:27–28).

Phaawulos carraa kanaan kennaawwan hafuuraa waldaan Qorontos dogoggoraan fayyadamaa turte xiqqeessaa? Lakki. Kennaawwan boodarra haqaman jedhaman garee tokko keessatti qooduuf yaaduudhaan ilaalcha warra kennaawwan addaan citaniiru jedhan hin deggeru. Kanaa mannaa, kennaawwan akka gargaaruu fi bulchiinsaa hanga harʼaatti itti fufan jedhamee fudhataman wajjin ifatti walitti maka.

Sababeessuu Dadhabaa

Dhugaa dha, kennaawwan hafuuraa tokko tokko harʼa baayʼee mulʼataa hin fakkaatan; yoo xinnaate gareewwan tokko tokko keessatti. Fakkeenyaaf, raajichi lallabaa miti yoo taʼe, waldoota harʼaa hedduu keessatti raajichi akkamitti akka tajaajilu arguun baayʼee rakkisaa dha. Taʼus, namni tokko muuxannoo ofii isaatiin Kitaabota Qulqulluu jijjiiruu hin dandaʼu. Kana malees waldoonni gumii isaanii keessatti raajota hedduu salphaatti argisiisuu dandaʼan jiru! Warri kennaawwan addaan citaniiru jedhan fakkeenyota qorannoo salphaa iyyuu hin dandamne dhiheessuun isaanii sirrii miti. Fakkeenyi biraa, nama dinqii hojjetu kam iyyuu kaʼee dinqii hojjechuudhaan humna Waaqayyoo ragaa akka baʼu ofitti amanamummaadhaan gaafachuu isaanii ti. Garuu hundi keenya—yoo xinnaate warri Dubbii Waaqayyoo dhugumaan kabajnu—kennaawwan hafuuraa akkasitti akka hin hojjenne ni hubanna. Yesuus illee naannoowwan tokko tokko keessatti amantii hin argine: “Innis sababii amantii dhabuu isaaniitiif hojii dinqii hedduu achitti hin hojjenne” (Maatewos 13:58). Warra kennaa fayyisuu yookaan dinqii hojjechuu qaban kennaa isaanii akka mirkaneessan gaafachuun dhugumaan sirrii dhaa? Matumaa miti. Phaawulos ergamichi illee rakkoo qaamaa isaa irraa fayyina hin arganne (2 Qorontos 12:8–9); Ephaafroditos duʼa gaʼee tureefis baayʼee yaaddaʼe (Filiphisiyus 2:26–27).

Ibsa Ijaaraa

Qabxiiwwan xumuraa muraasa dubbachuu koo dura, ilaalcha lamaan iyyuu gatii nan qaba; garuu qoqqoodama isaanii obsuun keenya na gaddisiisa. Daangaa darbuun waldaa miidha; garuu kutaa qaama Kiristoos guutuu tokko akka waan barbaachisaa hin taʼinii yookaan hin fayyadneetti tuffachuuf fedhii qabaachuun keenyas ni miidha. Barumsa ijoo tokkummaa irratti xiyyeeffachuu waan hin barbaanneef, Seexanni waldaa keessatti jeequmsa akka uumu hayyamneerra. Ani akka Yuunitaarotaatti hubannaa adda baasuu dhiisnee, gatii wangeelaa gannee haa jiraannu jechaa hin jiru. Matumaa miti.

Taʼus, tokkummaa irratti xiyyeeffachuu dhiisuudhaan, Kitaabota Qulqulluu jijjiiruu fi kutaa waldaa Kiristoos duʼeef tuffachuuf ofii keenyaaf hayyama addaa kennuudhaan, hojii diinaa isa hamaa keessatti nuti mataan keenya isa gargaaraa jirra! Mala haaraa irratti tarkaanfii fuulduraa gochuuf abdadhee, xumura boqonnaa kana keessatti qabxiiwwan ijoo sadii nan dhiheessa.

• 1) Ilaalchi kennaawwan addaan citaniiru jedhu, kaayyoo Waaqayyoo isa balʼaa raawwachuuf yaaluu mannaa, buʼuura isaatiin qoqqoodama uumuutti jallata. Warri kennaawwan itti fufaniiru jedhanis humna isaanii warra kennaawwan addaan citaniiru jedhan mormuuf fixuudhaan deebisu. Akka waldaatti, yeroo baayʼee xumura dhimma xixiqqoo kana irratti geenye obboloota keenya irraa akka nu gargar baasu hayyamneerra. Xumurri keenya dhimma xixiqqoo irratti nu qoode yoo taʼe, barumsa ijoo waaʼee Hafuura tokkoo fi qaama tokkoo—isa hundi keenya dogoggora taʼuu isaa beeknu—dhugumaan ganneerra. Nuti qaama tokko; kanaaf rakkoo kanaaf furmaata waliin argachuu qabna. Akka abbaa manaa fi haadha manaatti waliin jiraachuu mannaa, wal irraa gargar baanee jiraachuu obsuun keenya waamicha keenyaa gadi dha. Barbaachisummaa waldaa fi addunyaatiif furmaata dhugaa argachuun nu irra jira. Ergama Waaqayyoo xumuruun kan dandaʼamu yeroo qaama tokko taanee hojjenne qofa waan taʼeef, walii malee itti fufuu hin dandeenyu.
• 2) Barbaachisummaa ol aanaa qaama tokkoo (obboloota tokkooman) yeroo hubannu, warri malaa fi xumura garaagaraa qaban illee shakkii walitti qaban dhiisuu dandaʼu. Shakkiin kun walitti dhufeenya keenya summii gochuun, yaada duraan qabnu deggeruuf Kitaabota Qulqulluu dogoggoraan fayyadamuuf hayyama addaa nuuf kenna. Shakkiin uumama isaatiin, buʼuura tokko illee utuu hin qabaatin hubannaa dogoggoraa fida. Shakkii dhiisuudhaan, hunda keenya eeguuf fi fayyaduuf waliin hubannaa adda baasuu caalaatti gaariitti fayyadamuu, daangaa darbuus hirʼisuu dandeenya. Akka ani tilmaamutti, kutaan waldaa tokko tokko hojiiwwan dogoggoraa fi raajota sobaa gumii irraa maallaqa saaman sirreessuuf fedhii hin qabu. Tokko taanee yoo dhaabbanne, qajeelfamoota akka kan Billy Graham wangeela lallabdootaaf barreesse irratti walii galuu dandeenya. Waliin qajeelfama kaaʼuu, yookaan yoo xinnaate lallabni yookaan gochi tokko tokko miidhaa akkamii akka geessisu irratti dubbachuu dandeenya. Kunis akkuma 1 Tasalonqee 5:20–22 nu ajaju: “raajii hin tuffatinaa; waan hunda qoraa. Isa gaarii jabeessaatii qabadhaa. Hammina gosa hundumaa irraa fagaadhaa.” Ejjennoo keenya eeguudhaan baayʼee waan qabamneef, Dubbii Waaqayyoo ajajamuuf obboloota wajjin taanee hojii toʼannaa hin hojjenne.
• 3) Waliin utuu hojjennee, dhimmoota kana naannoo gadi fagoo keessatti ilaaluudhaan hubannaa caalaatti bilchaataa taʼe argachuu dandeenya turre. Fakkeenyaaf, namoonni tokko tokko kennaawwan dinqii yookaan mulʼataa kun ergamoota kudha lamaa fi buʼuura waldaa isa jalqabaa wajjin qofa walqabachuu qabu jedhu. Garuu kennaawwan kana ergamoota kudha lamaan qofa wajjin utuu hin taʼin, hojii isaan hojjechaa turan wajjin walqabsiisuun caalaatti gaarii taʼuu dandaʼa: naannoowwan haaraa keessatti wangeela beeksisuu. Kunis jechi “ergamaa” jedhu balʼinaan “misiyoonii” yookaan “warra ergaman” jedhamee akka hiikamu hayyama. Naannoowwan akkanaa keessatti kennaawwan kun yeroo baayʼee mulʼatu, caalaattis barbaachisu.

Garaan ayyaana qabu, shakkii keenyatti boonu mannaa seenaawwan dinqisiisoo hedduu xiyyeeffannaadhaan akka dhaggeeffannu nu dandeessisa. Fakkeenyaaf, yeroo tokko waaʼee misiyoonii rakkina keessa gale tokkoo dhagaʼeera. Inni ganda diinummaa qabu tokko keessatti qarqara laga Amaazoon irratti haadha manaa isaa awwaaluun isa barbaachise. Misiyooniin lammii Ayerlaandii sun achumatti ishii awwaalee, tajaajila awwaalchaa kophaa isaa afaan Ingiliffaatiin geggeesse. Namoonni gandichaa garuu tajaajila sana dhagaʼan. Boodarra, namoonni gandichaa keessaa tokko tokko Kiristaana taʼanii, namichi sun tajaajila sana afaan Poortugaaliitiin mudaa hin qabneen dubbachuu isaa ragaa baʼan; garuu yeroo boodaa afaan Poortugaalii baayʼee dadhabaa fayyadamuu isaatiif isa ceephaʼan. Waaqayyo yeroo sanatti wangeela gara ganda sanaa fiduuf dinqisiisaadhaan hojjete. Taateen seenaa waldaa kun, naannoo tokko tokko keessatti kennaawwan tokko tokko maaliif naannoo biraa caalaa akka mulʼatan adda baasuuf nu gargaara. Naannoowwan wangeelli haaraa seenaa jiru keessa yeroo deemu xumura kanatti gaʼeera.

Hubannaan bilchaataan biraa, karaa hojii Hafuuraa kennaawwan hafuuraa keessatti itti hubannu wajjin walqabachuu dandaʼa. Warri kennaawwan addaan citaniiru jedhan, Hafuurri nama tokkotti “dubbachuu” akka dandaʼu hayyamuuf of eeggatu; kun aangoo Kitaabota Qulqulluu wajjin walitti buʼuu dandaʼa jedhanii yaadu. Akka ani ilaaluutti yaaddoon kun, amantoota idilee kennaa hafuuraa isaanii sirriitti fayyadamuu barbaadan irra utuu hin taʼin, karaa Evangeelikaalonni Liberaalota durii aangoo Kitaabota Qulqulluu ganan itti mormaa turan irraa dhufa. Shakkii akka gingilchaatti fayyadamuu dhiisuudhaan, Hafuurri barsiisaa, raajicha, bulchaa, gargaaraa fi kanneen biroo akkamitti akka gargaaru caalaatti hubachuu dandeenya. Hafuurri saba Isaa kennaawwan hafuuraa isaanii akka fayyadaman akkamitti akka qacaruu fi humneessu irratti xiyyeeffachuudhaan, hojii Hafuurri hojjechaa jiru irratti xiyyeeffachuu fi kennaawwan keenya itti fayyadamnu fooyyessuudhaan saffisaan gara fuulduraatti utaaluu dandeenya.

Xumura

Kiristaanonni hedduun kennaawwan hafuuraa, keessumaa kennaawwan mulʼataa fi dinqii jedhaman, wangeelaa fi waldaa Isaa babalʼisuuf Waaqayyo biraa akka hin fayyadamne amanuun isaanii nama gaddisiisa. Falmiin hundee hin qabne kun amantoota tokko tokko dadhabsiiseera, kaarizmaatikota aarseera, kan hunda caalaa balaa qabeessa taʼeen immoo wangeelli naannoowwan haaraa keessatti saffisaan akka hin babalʼanne gufachiiseera. Ilaalchi kennaawwan addaan citaniiru jedhu, dinqii, raajii fi afaanota akka waan barbaachisummaa hin qabneetti fudhatee amantoota garaagaraa tuffachuudhaan, kutaa waldaa Kiristaanaa garaagaraa gidduutti qoqqoodama hin barbaachisne uumeera. Warri kennaawwan itti fufaniiru jedhan akkuma Phaawulos 1 Qorontos 12:28–31 keessatti dubbatu gatii kennaawwan kanaa eeguu irratti cimsanis, yeroo baayʼee daangaa darbuun akka buqqifamu waliin hin qoran; akka ani ilaaluutti kun rakkoo caalaatti guddaa dha. Sabni Waaqayyoo, Waaqayyo waan hojjechaa jiru gochuu akka hin dandeenye dubbachuu mannaa, harki Waaqayyoo inni humna kennu saba Isaa irra buʼee kaayyoo Isaa isa Waaqayyo biraa fi guddaa taʼe—wangeela gara daarii lafaa geessuu—akka raawwatan gochuu irratti xiyyeeffachuu qabu. Waaqayyo yeroo darbe mala akkanaa fayyadameera yoo taʼe, haalawwan wal fakkaatan keessatti deebiʼee itti fayyadamuun isaa baayʼee mala. Gooftaa, barumsa amantii fi tajaajila keenyaaf amanamummaa eeguuf sodaa fi yaaddoo qabnu nan hubadha; garuu Kiristoos keessatti tokko taʼuun keenya deebii keenyaaf dursa haaraa akka kenninu akka gaafatu hundi keenya ni amanna.