Kutaa 4: Barumsa Kiristaanaa—Gaaffiiwwanii fi Tiʼooloojii

“Ani yoon deeme malee Jajjabeessaan sun gara keessan hin dhufu” (Yohannis 16:7).

Amantoonni tokko tokko odoola Barumsa Kiristaanaa, bakka gaaffiiwwanii fi tiʼooloojiin itti dhihaatan sana bira gaʼuu baayʼee akka barbaadan beekna. Garuu dhugumaan, gaaffiiwwan ulfaatoo taʼaniif deebii ifaa argachuu kan barbaannu taʼus, dhimmawwan kana irratti Kitaabni Qulqulluun dhugumaan maal akka jedhu caalaatti of-eeggannoodhaan qoruu barbaanna. Dhimmawwan rakkisoo hedduu kana irratti maal amanuu akka qabnu baruuf Kitaabota Qulqulluu baayʼee keessa seenuudhaan “miilla keenya bishaan keessa galchina.” Akkasumas, wanta walqixa barbaachisaa taʼe—Hafuurri Qulqulluun ulfina Waaqayyootii fi faayidaa saba Isaatiif jireenya dhuunfaa keenya keessatti guutummaatti nu wajjin hirmaachuu akkamitti akka barbaadu—ni baranna.

Yohannis 7:37–39

Kiristaana tokko akkamitti ibsitu? Deebii wal-irra buʼan sadii kunooti: Abbaa keenya isa samii fakkaachuu, Kiristoos fakkaachuu, fi Hafuura Qulqulluutiin haaromfamuu. Tokkoon tokkoon isaanii ayyaanni Waaqayyoo “bifa Waaqayyoo” isa Kufaatii cubbuutiin dhabne akkamitti deebisee akka nuuf argamsiisu ibsa. Erga Addaam cubbuu hojjetee booda, Gooftaan karoora caalu waan qabuuf namni muka jireenya bara baraa irraa akka hin nyaanne dhowwee isa eege (Uumama 3:24). Karoorri sunis yakka ilmaan namootaa balleessuu fi Kiristoos keessatti jireenya bara baraa isaaniif kennuu ture (Roomaa 5:16–17).

Gooftaan kakuu haaraatti fayyadamuudhaan saba Isaa hundumaa mana qulqullummaa Waaqayyoo isa haaraa godhee tolcha; Hafuura Isaatiinis nu keessa jiraata! Hojiin fayyisuu Inni jireenya keenya keessatti hojjetu baayʼee dinqisiisaa taʼus, ulfina Isaa irraa waan hirʼanneef, saba Isaa keessaa taʼuuf kan nuuf malu akka hin taane dubbachuu qabna (Roomaa 3:23). Seenuun kan nuuf kennamu gaarummaa fi araara Isaa isa daangaa hin qabne, kan Kiristoosiin nuuf dhihaate qofaanii dha. Karoorri furii Isaa, kaayyoo gaarii Waaqayyo Kiristoos keessatti ilmaan namootaatiif qabuun gara fuulduraa guddaa isaaniif qopheessa. Amma namni tokko amanaa erga taʼee booda, gama hojii Hafuura Qulqulluutii Waaqayyo jireenya keenya keessatti maal gochuu akka barbaadu balʼinaan haa ilaallu.

A. Bara Hafuura Qulqulluu

Yohannis 7:37–39

“Guyyaa Ayyaanichi itti hobbaʼu, guyyaa guddaa sana, Yesuus kaʼee dhaabatee sagalee guddaadhaan akkana jedhe; “Eenyu iyyuu yoo dheebote, gara koo dhufee haa dhugu. Akkuma Katabbiin Qulqulluun jedhe nama natti amanu kam iyyuu laga bishaan jireenyaatu garaa isaa keessaa burqa.” Kunis waaʼee Hafuura Qulqulluu warri isatti amanan argachuuf jiranii dubbachuu isaa ti. Sababii Yesuus amma illee ulfina hin argatiniif Hafuuri Qulqulluun hamma yeroo sanaatti hin kennamne tureetii.” (Yohannis 7:37–39).

Guyyaa dhumaa ayyaana guddaa sanaatti Yesuus namoonni gara Isaa dhufanii akka dhugan yeroo waame maal jechuu akka barbaade irratti tilmaamni yoo jiraate, Yohannis lakkoofsa 39 keessatti ifa dhabuu sana balleessa. “Kunis waaʼee Hafuura Qulqulluu ... dubbachuu isaa ti” jechuun bishaan jireenyaa sun Hafuura Qulqulluu akka argisiisu addeessa. Yohannis, Hafuurri yeroo sana amma illee hin kennamne akka ture ibse; sababiin isaas “Yesuus amma illee ulfina hin argatiniif” (lakkoofsa 39). Inni yeroo dhufu tokko, warra yeroo sana amanuuf jiran ifatti argisiisaa ture: “Hafuura Qulqulluu warri isatti amanan argachuuf jiranii.” Kunis yeroo sanaa jalqabee amantoota hundumaa hammata.

Yesuus dhiibbaa Kakuu Haaraan amantoota dhugaa hundumaa irratti qabaatu ifatti ibsa—dhiiga Isaatiin saba Isaa chaappeessuu fi erga Inni ol baʼee (ulfina argatee) booda Hafuurri akka dhangalaafamu mirkaneessuu. Fannoon dhiifamaa fi araara fida; ol baʼuun Yesuus immoo Hafuurri Qulqulluun garaa saba Isaa keessa akka buʼu godha. Xumura tiʼooloojii Yohannis, waaʼee humna fannootii fi Hafuura Qulqulluun saba Isaa keessa jiraachuu wanta dubbatame hundumaa sirriitti gabaabsa.

Hiika gadi fagoo bishaan jireenyaa erga ifa godhinee booda, waamicha Yesuus, “Eenyu iyyuu yoo dheebote, gara koo dhufee haa dhugu” jedhu irraa mirkanaaʼoo taʼuu dandeenya. Waamichi banaa kun hundi keenya ayyaana Isaa isa baayʼee keessatti akka seennu waan nu jajjabeessuuf, Yesuus ayyaana Isaa qusachaa hin turre. Gara Yesuus erga dhufnee booda, ayyaanaa fi tola Isaa irratti hirkachuu keenya matumaa dagachuu hin qabnu. Waamichi kun Yesuus qofaan akka taʼe, amantii biraatiin yookaan maqaa Kiristaanaa qabaachuudhaan illee akka hin taane jabeessinee labsuu qabna. Wiirtuun Kiristaanummaa Kiristoositti amanuu dha.

“Isin akka mana qulqullummaa Waaqaa taatanii fi akka Hafuurri Waaqaa isin keessa jiraatu hin beektanii?” (1 Qorontos 3:16).

Jechi “nama natti amanu kam iyyuu laga bishaan jireenyaatu garaa isaa keessaa burqa” (lakkoofsa 38) jedhu, Waaqayyo jireenya baayʼee saba Isaa keessa kaaʼuun abdii jireenyaa isa jalqabaa hamma guddaa tokkoon battalumatti deebisuuf akeeka akka qabu mulʼisa. Waaqayyo gamoo tokko utuu hin taʼin, saba Isaa guuta. Yeroo tokko tokko sabni Isaa mana qulqullummaa Isaa jedhamee waamama (Efesoon 2:21; 2 Qorontos 6:16). Kun tarii fakkiiwwan Uumamaa fi Hisqiʼeel keessatti mana qulqullummaa irraa gaarummaan Isaa inni furu akka lagaatti yaaʼu sana argisiisa (Hisqiʼeel 47). Kakuun Haaraan Waaqayyoo wajjin jiraachuudhaan dhiʼeenya nuuf kenna; kunis jireenya Kakuu Moofaa keessatti kennamu caalaa badhaadhaa taʼe abdachiisa (Ibroota 8:7–13). Yeroo sanatti namoota muraasa qofatu mana qulqullummaa sanatti dhiʼaachuu dandaʼa ture. Gara qarqara samii gaʼuu keenya dura, Waaqayyo jireenya amantoota Isaa lafa irra jiran hundumaa keessatti maal gochuu akka dandaʼuu fi akka godhu ilaalchisee eeggannaa keenya ol kaasuu qabna.

Fakkiin armaan gadii kallattii lagni ayyaanaa kun itti yaaʼu agarsiisa. Ayyaanni Waaqayyoo inni irraa hafe, kan argama Isaa wajjin walqabatu, gubbaa irraa dhufee saba Isaa gidduu jiraachuudhaan isaan diba (jechuunis, boca diyamandii diimaa).

Gaarummaa fi dhugaa Isaatiin ni jijjiiramna. Akkuma lagni yaaʼu bakka jireenya keenya keessatti gurguddaa fi rakkisaa taʼe irra yaaʼu, xiyyonni fayyinaa fi abdii nu keessaa gara alaatti yaaʼu argisiisu. Lagni wal fakkaatu kun jalqaba jireenya keenya keessa gadi fageenyaan hojjetee, itti fufee gara alaatti yaaʼuudhaan jireenya namoota naannoo keenya jiran tuqa. Kanaaf Yesuus maaliif ifa addunyaa akka nuun jedhu ni hubanna (Maatewos 5:14). Yesuus Ifa waan taʼeef, jireenya keenya ibsee karaa biraatiin illee jijjiira; jireenyi kunis addunyaa keessatti mulʼata. Dhumarratti, namoonni jireenya keenya keessatti ulfina Waaqayyoo arganii gara Isaatti deebiʼu!

“Isin ifa addunyaa ti. Magaalaan gaara gubbaa jiru tokko dhokachuu hin dandaʼu. Yookaan namoonni ibsaa qabsiisanii gombisaa jala hin kaaʼan. Qooda kanaa baattuu isaa irra kaaʼu; ibsaan sunis namoota mana keessa jiran hundaaf ifa kenna. Akka namoonni hojii keessan isa gaarii arganii abbaa keessan kan samii irraatiif ulfina kennaniif ifni keessanis akkasuma fuula namootaa duratti haa ifu.” (Maatewos 5:14–16).

Gabaabumatti