Waan Nu Barbaachisu fi Waan Hawwinu

“Yaaddoon addunyaa” jireenya keenya keessa seeneera. Hebert Miller akkana jedhe: “Jalqaba jaarraa tokkoo, Ameerikaan giddu galeessaan wantoota 72 hawwa ture; keessaa 18 barbaachisaa jedha ture. Dhuma jaarraa sanaatti, wantoota 496 hawwa; keessaa 96 gammachuuf barbaachisaa dhugaa jedhee lakkaaʼa ture.”

Lakkoofsi kun waggaa dhibba tokko keessatti waan nuti “barbaachisa” yookaan “hawwina” jennu hammam akka baayʼate agarsiisa. Yaaddoon keenya nyaata, dhugaatii fi uffata Yesuus dubbate caalee wantoota hedduu irratti babalʼateera.

Lakkoofsi waan nu barbaachisa jennee yaannu dabalaa yeroo deemu, carraan yaaddoo illee dabala. Harʼa yeroo baayʼee fedhii buʼuuraa caalaa hawwii keenya irratti yaaddofna; kun garaan keenya addunyaa kana duukaa akka deemu mulʼisa. Yesuus caalaatti gadi fageenyaan dubbata: fedhii buʼuuraa irratti illee yaaddaʼuun sirrii miti.

Waan jireenyaaf buʼuuraa taʼe hunda dhabne taanaan, amantiin keenya hammam akka cimaa taʼe saffisaan argina. Rakkoo tokko guyyaa guyyaan hin qunnamnu jechuun rakkoon sun garaa keenya keessa hin jiru jechuu miti.

Yesuus qabeenya samii irratti kuufadhaa jechuun gorsa jabaataa kenne. Gorsa Isaa yeroo hordofnu buʼaa sadii qaba:

• Bara baraa irratti akka jiraannu mirkaneessina.
• Nagaan gadi fagoon garaa keenya keessa seena.
• Buʼaa caalaa guddaa fi bara baraa arganna.

Yesuus fakkeenya isaa keessatti, amanamummaan waan xiqqoo irratti mulʼate itti gaafatamummaa guddaa fida jedha. “Ati waan xinnoo irratti amanamaa taateerta; magaalaa kudhan irratti aangoo qabaadhu” jedha (Luqaas 19:17). Fakkeenya sana keessatti buʼaan amanamummaa keenya isa yeroo ammaa caalaa guddaa taʼuu isaa hubanna.

Rakkoo kanaaf furmaata dhugaa ilaaluun keenya barbaachisa.

Furmaata Dhugaa Argachuu

Yaaddoon rakkoo keemistirii qofa moo rakkoo sammuu qofa dha? Namoonni baayʼeen harʼa yaaddoo akka rakkoo qaamaa keessaa keemistirii wajjin wal qabatuutti ilaalu. Kanaaf furmaata isaanii keessatti qoricha garaagaraatti hirkachuu dandaʼu. Qorichi garuu hidda yaaddoo irratti hin hojjetu; kanaaf furmaata dhugaa argachuu irraa nama fageessuu dandaʼa.

Yaaddoon alaa irraa “na irratti taʼe” jennee yeroo amannu, yaaddoo keenyaaf itti gaafatamummaa fudhachuu dhiisna. Isa dura dhaabbachuu mannaa, isa waliin jiraachuu filanna.

Yaada “Yaaddoon ana irratti taʼa; homaa gochuu hin dandaʼu” jedhuun yakka yaaddoo keenyaaf sababa alaa barbaanna. Sababeeffannaan akkanaa of tuulummaaf mijataa dha; itti gaafatamummaa nu irraa kaasa. Qorichi mallattoo yaaddoo dhoksuu dandaʼa, garuu nagaa Waaqayyoo argachuuf hidda rakkoo dura dhaabbachuu keenya bakka buʼuu hin dandaʼu.

Rakkoowwan yaaddoo buʼuura isaanii irratti dhimma hafuuraa dha. Kana akka dhugaatti hin fudhanne taanaan, yaaddoo jireenya keenya keessa jiru wajjin sirriitti hojjechuu hin dandeenyu. Yesuus yaaddaʼuu akka dhiisnu nu ajaje; itti gaafatamummaa keenya dura akka dhaabannu nu waama. Yaaddoo moʼachuuf bakka sadii irratti hojjechuu qabna.

1. Garaa Keenya Keessatti

Garaan madda jaalala, fedhii fi amanannaa keenyaa dha. Nageenya dhabuun garaa keessatti dhalata; yeroo wanti tokko tajaajila fi xiyyeeffannoo Waaqayyo qofaaf malu nu irraa gaafatu, waaqa tolfamaa taʼuu dandaʼa.

“Garaa kee guutuudhaan, hubannaa kee guutuudhaan, humna kee guutuudhaan isa jaallachuu fi ollaa kee akka ofii keetti jaallachuun aarsaa gubamuu fi qalma hunda caalaa guddaa dha.” (Maarqos 12:33)

2. Hafuura Keenya Keessatti

Hafuurri keenya bakka Waaqayyoo wajjin walitti dhufeenya qabnu dha. Yaaddoon nagaa dhabuu wajjin wal qabata. Garuu rakkoon yaaddoo yeroo baayʼee akka rakkoo hafuuraa hin ilaalamu. Ayyaana Waaqayyootiin amanannaa keenya Isatti deebisuun ni dandaʼama; kunis nagaa Waaqayyoo akka argannu nu gargaara.

“Waaqni garuu Hafuura isaatiin waan kana nuuf mulʼiseera; Hafuurri waan hunda, wantoota Waaqaa gadi fagoo taʼan illee ni qoraatii. Yaada nama tokkoo hafuura namichaa isa keessa jiru malee eenyutu beeka? Akkasuma yaada Waaqaa Hafuura Waaqaa malee eenyu iyyuu hin beeku. Nuti immoo waan Waaqni arjummaan nuuf kenne akka beeknuuf Hafuura Waaqa biraa dhufe fudhanne malee hafuura addunyaa hin fudhanne. Waan kanas dubbii ogummaan namaa barsiisuun miti, dubbii Hafuurri barsiisuun dubbanna; dhugaa hafuuraa jecha hafuuraatiin ibsina. Namni foonii waan Hafuura Waaqaa hin fudhatu; isaaf gowwummaa dha; hafuuraan qoratamu waan taʼeef hubachuu hin dandaʼu. Namni hafuuraa garuu waan hunda qorattee hubata; isa garuu namni hin murteessu.” (1 Qorontos 2:10–15)

3. Sammuu Keenya Keessatti

Sammuun bakka yaadni keenya itti qajeelfamu dha. Diinni yaada keenya qorumsaan qabachuuf, dhugaa jallisuu fi ilaalcha keenya burjaajessuuf yaala.

“Akka fedha Waaqaa—waan gaarii, fudhatamaa fi mudaa hin qabne—mirkaneessuu dandeessaniif, haaromsa yaada keessaniitiin geeddaramaa malee fakkeenya addunyaa kanaa hin hordofinaa.” (Roomaa 12:2)

Qaamni keenya lola keessaa keenya calaqqisiisuu dandaʼa. Jijjiiramni keemistirii qaamaa hin jiru jechuu keenya miti. Kitaabni kun rakkoon keemistirii qaamaa yaaddoo yeroo dheeraa irraa dhalachuu dandaʼa malee, yaaddoon yeroo hunda rakkoo keemistirii irraa jalqaba jechuu akka hin qabne ibsa. Furmaanni dhugaan hidda yaaddoo balleessuu qaba; mallattoo qofa dhoksuu miti. Qorichi tokko tokko sammuun namaa akka idileetti hojjechuu isaa dadhabsiisuu dandaʼa; kunis nama furmaata hafuuraa barbaaduu irraa fageessuu dandaʼa.

Hubachiisa: Namni tokko qoricha isaa akka dhaabu gorsaa hin jirru. Qaamni qoricha tokko tokkootti barachuu dandaʼa. Yaaddoon yeroo hirʼatu, barbaachisummaa qorichaa ogeessa fayyaa wajjin mariʼatanii madaaluun barbaachisa.

Boqonnaa lama keessatti namni uumama hafuuraa akka qabu, yaaddoonis hafuuraa wajjin akka wal qabatu ilaalle. Boodarra sammuun akkamitti yaaddoo keessa qabamu caalaatti ni ilaalla. Furmaanni buʼa qabeessa taʼuuf garaa, hafuuraa fi sammuu irratti waliin hojjechuu qaba.

Hojii Irra Oolchuu

Faarfataan yaada isaa “yaada koo yaaddessaa” jedhee waame. Yaada isaa duukaa buʼuu mannaa itti gaafatamummaa fudhate.

Rakkoo keenya dura dhaabbachuun yaada yaaddessaa keessaa baʼuuf tarkaanfii jalqabaa guddaa dha. Kana gochuu hin dandeenyu taanaan, yaaddoo keenya hin dhiisnu. Yaadota yaaddessaa akkamitti akka qabannu irratti filannoo qabna.

Yaadni yaaddessaan mataan isaa yaaddoo guutuu miti. Akka itti deebinu murteessa. Yaaddoodhaan moo amanannaan deebina? Amanannaan yaada yaaddessaa irratti injifata. Waaqayyoon yeroo amannu, Inni fedhii keenya akka kunuunsu ni amanna; yaaddaʼuun immoo yaadota sana garaa fi sammuu keenya keessa akka nu rakkisan eeyyama.

Tarkaanfii Fudhachuu

Yaaddoon keessan cubbuu fi Abbaa samii irratti amanannaa dhabuu mulʼisa jedhu fudhattanii? Of irratti hirkachuu fi yaaddoo keessan Gooftaa duratti himattanii? Tarii sababeeffannaa fayyadamte: “Haalli koo adda,” “duubbeen koo adda,” “yaaddoon yeroo tokko gargaara.” Amma dhugaa ofii keenyaaf dubbachuuf yeroo dha.

Gooftaa irratti hirkachuu keenya fudhachuun, of irratti hirkachuu keenya diduu dha.

“Hafuuraan hiyyeeyyii warri taʼan eebbifamoo dha; mootummaan samii kan isaanii ti. Warri gaddan eebbifamoo dha; isaan ni jajjabeeffamu.” (Maatewos 5:3–4)

Gad of qabuun fayyina dura deema; qalbii jijjiirrannaan haaromsa dura dhufa.

Yesuus maaliif “hin yaaddaʼinaa” jedhe? Buʼaa amanannaa fi amantii akka qooddannu barbaada. Rakkoo akkamitti akka furannu yeroo beeknu abdii qabna. Karaa jijjiirama hin argine taanaan abdii kutanna. Murtoon keenya harʼa bakka jirru kana akkamitti akka nu geesse yeroo ilaallu, karaa baʼumsaa illee ni argina. Filannoo qabna; karaa biraa filachuu dandeenya.

Riqicha kana irra itti fufnee deemaa, yaaddoo arginu tokkoon tokkoon akka waan qarqara riqichaatiin gadi darbinuutti dhiisuuf ni hojjenna.

Shaakala

Wantoota irratti yaaddoftan hunda tarreessaa. Yeroo barreessitan, dhimma wal qabatu duraan hin hubanne argachuu dandeessu. Tokko tokkoon yeroo argitan, Gooftaa duratti himadhaa, dhiifama gaafadhaa, hanga yaaddoo beektan hundumaa keessa darbitanitti itti fufaa.

Amma Yesuus haala yeroo baayʼee yaaddoo uumu tokko akkamitti akka keessa darbe haa ilaallu.