Sababeeffannaa

Aarri ibiddaa balaa qaba, sababni isaas waan fuula keenya duraa akka hin argine godha. Sababeeffannaanis akkuma aaraatti haala dhugaa nu irraa dhoksa. Sababeeffannaa baayʼee uumna taanaan, itti gaafatamummaa dhabuu keessa of dhoksina.

Rakkoo keenya dhugumaan arguuf, aara sababeeffannaa qulqulleessuu qabna. Ofii keenyaaf sababaa dhiheessuu hanga itti fufnutti, yaaddoo duubatti dhiisuu hin dandeenyu.

Sababeeffannaan nama hundumaa komata, ofii keenya malee. Maaliif? Sababni rakkoo keenya amantii dhabuu, murtoo fi gocha dogoggoraa keenya taʼuu fudhachuuf of tuulummaan nu dhowwa. Eenyummaa keenya fi furmaata Waaqayyoo dura dhaabbachuu mannaa sababaa uumna.

Sababeeffannoowwan beekamoo sadii haa ilaallu. Isin keessatti mulʼatuu?

“Haalli Koo Rakkisaa Dha.”

Haala rakkisaa keenya yaaddoo keenyaaf sababaa yeroo goonu, garaa mufii qofa uumna. “Maallaqa caalaa qabaadhee… fayyaa gaarii qabaadhee… digrii sana qabaadhee…” jenna.

Tarreen kun hin dhumu. Wanti yaaddaʼuuf nu kakaasu daangaa hin qabu. Haalli keenya maal illee haa taʼu, sababeeffannaa hordofne taanaan boolla yaaddoo keessa deebiʼina. Kanaa mannaa akkana jechuu qabna:

“Yaa Gooftaa, naaf dhiisi. Yaaddaʼuudhaan Si irratti kufeera. Kutaa jireenya koo kana keessatti Si hin amananne.”

Boqonnaa kana keessatti booda Yesuus haala dhiphisaa tokko yaaddoo malee akkamitti akka keessa darbe ni ilaalla.

“Seenaa fi Duubbee Koo Adda Dha.”

Namoonni tokko tokko haala dhuunfaa fi hawaasummaa isaanii amala isaanii sababeessuuf fayyadamu. Kun dheerina qaamaa, sanyii, aadaa, duudhaa, saala fi waan biraa hammachuu dandaʼa. Qorannoowwan haalli ijoollummaa keenya jireenya keenya yeroo guddannu irratti dhiibbaa cimaa qabaachuu agarsiisu; Kitaabni Qulqulluunis Abboommii Kurnan keessatti hariiroo dhalootaa fi maatii irratti dubbata (Keessa Deebii 5:16).

Garuu yaada kana “Ani homaa gochuu hin dandaʼu” jedhuuf sababaa gochuun sirrii miti. Kanaa mannaa, “Waaqayyo naaf dhiisi; na gargaari” jechuun gaarii dha. “Ani homaa gochuu hin dandaʼu” jechuun, furmaata dhugaa barbaaduuf itti gaafatamummaa keenya diduu dha. Ilaalchi kun yoo hin jijjiiramne, yaaddoo keenya qabannee jiraachuu dandeenya.

Sababeeffannaa kana lamaan keessaa bahuu baannaan, abdii kutannaa fi dhiphina keessa turuu dandeenya. Ofii keenyaan kun rakkisaa dha; garuu Waaqayyoo wajjin wanti hundi ni dandaʼama.

“Yaaddoon Nu Gargaaruu Dandaʼa.”

Sababeeffannaan sadaffaan isa dhokataa fi beekamaa dha. Namoonni yaaddoon nama kakaasa jedhu; garuu yeroo jechoota keenya sirriitti adda baasnu, “yaaddoo” fi “xiyyeeffannoo/kununsa” walitti makuu keenya argina. Yaaddoon yaada akka malee nama liqimsu dha; kun gargaaraa miti. Kunuunsi sirriin garuu nu kakaasuu dandaʼa.

• Yaaddoon xiyyeeffannoo bittinneessa; kunuunsi sirriin xiyyeeffannoo walitti qaba.
• Yaaddoon karoora dadhabsiisa; kunuunsi karoora gochuuf gargaara.
• Yaaddoon ilaalcha dukkaneessa; kunuunsi kaayyoo ifa godha.
• Yaaddoon abdii kutachiisa; kunuunsi obsaan itti fufa.
• Yaaddoon rakkoo guddissee agarsiisa; kunuunsi rakkoo sirriitti adda baasa.
• Yaaddoon of irratti xiyyeeffata; kunuunsi namoota kaan irratti yaada.

Yaaddoon fedhii ofii irratti akka malee qabamuu dha. Rakkoo kunuunsuuf nu hin kakaasu; burjaajii fida. Ija keenya Gooftaa irraa deebisa; fedhii warra nu marsanii arguuf jaama nu godha; rakkoo mataa keenya qofa keessa nu galcha.

Hawaasni yaada “jalqaba ofii koo kunuunsuu qaba, booda si ilaala” jedhu baayʼee fudhateera. Garuu kun akka dhagaa awwaalaa jaalala keenya ukkaamsa. Kunuunsi dhugaan Kiristoosii fi barattoota Isaa adda godhe; isaan rakkoo mataa isaanii qofa irratti xiyyeeffachuu caalaa namoota kaan tajaajiluuf jiraatan. Filannoon keessan maal—yaaddoo moo jaalala?

Cuunfaa Sababeeffannaa

Sababeeffannaan madaa dhoksee fayyina dhugaa irraa nu fageessa. “Yaaddoon ni dandaʼama” jechuun rakkoo garaa keessa jiru itti fufsiisa. Yaaddoon yeroo fi jaalala keenya nu irraa fudhata. Yaaddoon dhugumaan waan gaarii tokko illee akka hin fidne walii galuu dandeenyaa?

• Haalli koo rakkisaa dha.
• Duubbeen koo adda dha.
• Yaaddoon yeroo tokko tokko gargaara.

Sababeeffannaan tokkoon tokkoon yaaddoo keenya dura dhaabbachuu fi nagaa Waaqayyoo garaa keenya keessa akka galu eeyyamuu nu dhowwa.

Xiyyeeffannoo Dhabuu

Amantii dhabuu fi sababeeffannaan yaaddoo irratti hojjechuu irraa nu dhowwan. Rakkoon sadaffaan xiyyeeffannoo dhabuu dha—waan biraatiin qabamnee rakkoo keenya ilaaluu dhiisuu.

Xiyyeeffannoo dhabuun, waan biraa baayʼee irratti qabamnee yaaddoo keenya irratti hojjechuu dadhabuu dha. Hojii baayʼeen nu jaamsa. Dubbii Waaqayyoo garaa keessaaf iddoo gochuu qabna; malee hojii Isaa fudhachuu hin dandeenyu.

Yesuus wantoonni sadii Dubbii Waaqayyoo akka ija hin godhanne hudhuu dandaʼu jedhe: yaaddoo addunyaa, gowwoomsaa qabeenyaa fi fedhii wantoota biraa.

“Warri biraa immoo sanyii qoraattii keessatti facaafame sana; isaan dubbicha dhagaʼu. Garuu yaaddoon addunyaa kanaa, gowwoomsaan qabeenyaa fi fedhiin wantoota biraa seenee dubbicha hudha; inni ija hin godhatu.” (Maarqos 4:18–19)

Waan Dubbii Waaqayyoo keessatti hojii isaa dadhabsiisan keessaa tokko yaaddoo dha; garuu wantoonni sadan walitti dhiʼaatu. Qabeenyi “yaaddoo irraa bilisa si godha” jedhee waadaa gala; Yesuus garuu qabeenyi yaaddoo dabalataa fiduu dandaʼa jedhe. Fedhiin wantoota biraa hoo?

“Waan kana qabadhee jiraadhe, jireenyi koo ni gammada; dhiphinni ni hirʼata” jettanii waan hin qabne irratti yeroo meeqa yaaddoftan? Yeroo ani yunivarsiitii keessa ture, kalkuleetariin salphaan qabxii gaarii fi faayidaa dorgommii waadaa gala ture. Qormaata irratti meeshaa shallaggii sararaa yookaan kalkuleetarii fayyadamuu dandeessa turte; yeroo sana garuu barattoota muraasa qofatu kalkuleetarii qaba. Namni “warri kalkuleetarii qaban na caalu” jedhee yaaddaʼuu dandaʼa.

Yookaan “bareedaa taʼee, dhirsa yookaan haadha manaa argadha ture”; “konkolaataa gaarii qabaadhee hiriyoota gaarii argadha ture” jettanii yaaddanii beektuu? Fedhiin wantootaa yaaddoof nu qopheessa.

Hubachiisa: Budhiizimiin rakkoo hawwii irratti falaasama isaa ijaara; furmaata isaa keessatti hawwiin hamaa akka taʼe, wantoonni qaamaa hundis hamaa akka taʼan ilaala. Kiristaanummaan garuu wantoonni qaamaa akka gaarii taʼan fudhata; rakkoon wantoota irratti Waaqayyoo caalaa hirkachuu dha. Kana jechuun addunyaa teeknooloojii guddaa qabu kana keessatti namni Waaqayyoon bakka keessaa baasuu yaaleera. Garuu yaaddoon keenya Waaqayyoon hammam akka barbaannu nu mulʼisa. Wantoonni nagaa fi jaalala addunyaan keenya baayʼee barbaadu nuuf kennuu hin dandaʼan.

Humna Dubbii Waaqayyoo

Namoonni tokko tokko Dubbiin Waaqayyoo rakkoo keenya keessa seenuuf humna hin qabu jedhu. Kun dhugaa miti. Amma illee Dubbiin Isaa dallaa keessa keenya jiru diigaa jira.

Nagaa Waaqayyoo fudhachuuf garaa keenya keessatti iddoo gochuu qabna. Qalbii jijjiirrannaan iddoo kana uuma. Adeemsa kana ni beekna; gaaffiin “nagaa Waaqayyoo dhugumaan barbaannaa moo furmaata saffisaa qofa barbaannaa?” dha.

Nagaa Waaqayyoo arganna yeroo Waaqayyoon argannu. Dubbiin Isaa lubbuu keenya keessa seena; argamuun Isaa garaa keenya jijjiira. Waaqayyo nagaa Isaa argachuuf waan barbaachisu nu barsiisa. Nuti yaaddoo malee jiraachuuf uumamne. Addaam Waaqayyoon waan amaneef haala jireenyaa isaa keessatti nagaa fi quufaa qaba ture.

Wantoota sadii Dubbii Waaqayyoo dadhabsiisan ilaalle: yaaddoo addunyaa, gowwoomsaa qabeenyaa fi fedhii wantoota biraa. Waaqayyo bakka sadan kana irratti toʼannoo guutuu akka Isaaf kenninu barbaada. Jireenya keenya keessatti iddoo Isaaf yoo goone, Dubbiin Isaa humnaan hojjetee buʼaa dinqisiisaa fida.

• Yaaddoon addunyaa kamtu garaa keessan rakkisa—waraana, dinagdee, fayyaa?
• Maallaqa caalaa qabaachuun jireenya keessan dhiphina irraa bilisa fi gammachiisaa godha jettanii amantuu?
• Waan tokko qabadhu taanaan jireenyi koo gaarii taʼa jettanii yaadduu?

Amma fedhii dhugaa fi hawwii keenya gidduu garaagarummaa haa ilaallu.