Dhiibbaa Jala Galuu

Yaaddoon keenya rakkoo isa dhumaa taʼee utuu hafe, toʼachuun isaa baayʼee ulfaataa hin taʼu ture. Garuu amala isaatiin, yaaddoon hamma yaaddoo sana tasgabbeessuuf waan tokko goonutti lubbuu keenya jeeqa; akka malee yaaduu keessatti nu galcha.

Yaaddoo keenya ofumaan furuuf murtoowwan goonu hundi dogoggora dha. Dhumarratti dhiphina fi yaaddoo dabalu. Gara gadi buʼaa tokkootti nu geessu; achiis yaaddoo dabalataa fi murtoo dogoggoraa dabalataa fida.

Maaliif akkas taʼa jettanii gaafachuu dandeessu. Yeroo fedhii tokko jireenya keenya keessatti ofumaan guutuu qaba jennee baʼaa sana fudhannu, yeroo sana Waaqayyoon bakka sana keessaa baasna. Jireenya keenyaaf itti gaafatamummaa qabna; garuu dhumarratti nyaata guyyaa irraa jalqabee nagaa garaa hanga taʼutti fedhii keenya guutuuf Waaqayyotti hirkachuu qabna.

Gargaarsa, kunuunsa, humna fi waan nu barbaachisu Waaqayyo irraa hin eeggannu taanaan, rakkoolee kana ofumaan furuuf dhiibbaa cimaa nutti dhagaʼama. Amanamummaa Waaqayyoo irratti shakkii fi amantii dhabuu keenya irraa kaʼee, murtoon keenya fedha yookaan Dubbii Waaqayyoo wajjin wal hin simu. Fakkeenyaaf, namoonni baayʼeen dhugaa dubbatan taanaan maal akka taʼu sodaachuudhaan sobu. Hojii argachuuf muuxannoo isaanii irratti sobuu dandaʼu, hoogganaan hojii isaan caalaatti akka dinqisiifatuuf. Isaan Waaqayyotti hin hirkatani; “ogummaa” soba ofii isaaniitti hirkatu. Waaqayyo soba hin jaallatu.

Sobni yeroo dheeraatti nama saaphaphuu rakkoo baayʼee walxaxaa keessatti galcha. “Sobni koo ni beekamaa?” jedhee yeroo hunda yaaddaʼuun rakkoo sana caalaatti guddisa.

Filannoon biraa murtii fi ogummaa Abbaa keenya isa samii amanachuu dha. Barumsa Kitaaba Qulqulluu hordofne taanaan, hunda guutummaatti hubachuu baannus, eegumsa arganna. Fakkeenyaaf, qajeelfama Waaqayyootiin sobuu yookaan nama gowwoomsuu hin qabnu. “Kanaafuu waan nu hundi miseensa walii taaneef tokkoon tokkoon keessan soba of keessaa baastanii ollaa keessanitti dhugaa dubbachuu qabdu.” (Efesoon 4:25)

Buʼaan murtoo dogoggoraa battalumatti hin mulʼatu; garuu walitti qabama. Dhumarratti namni yaaddoo hedduu isa irratti walitti qabameen caba. Murtoon gaariin tokko qofa: “Inni isiniif waan yaaduuf, yaaddoo keessan hunda isa irra kaaʼadhaa.” (1 Phexros 5:7)

Namni nama fuudhu yookaan heerumu argachuu irratti yaaddaʼu, yeroo nama tokko irraa dhiibbaa sirrii hin taane argatu qajeelfama Waaqayyoo irratti laaffisuu dandaʼa. Yookaan qaama isaa nama biratti hawwataa fakkeessuuf maallaqa hin qabne baasu dandaʼa.

Dargaggeessi tokko jaalallee hin qabu jedhee yaaddaʼuu dandaʼa. Umuriin isaa deemaa jira, yookaan “gammachuu jireenyaa nan dhaba” jedhee yaada. “Ani bashannana irratti baayʼee hin hirmaadhu” jedhee murteessa. Dhugaatii fi garee hamaa keessa seena; jaalallee argata, garuu cubbuu saalaa keessatti kufa.

Wantoota irratti yaaddoftan yaadaa; gaaffiiwwan kana of gaafadhaa:

• Yaadawwan yaaddessaa kana furuuf murtoo dogoggoraa gootanii beektuu?
• Rakkoo keessan furuuf Dubbii Waaqayyoo faallessitanii beektuu?
• Nama gowwoomsitanii beektuu?
• Ofittoo taatanii beektuu?

Yaadni sirriin murtoo gaarii, kan nu eegu fi nu gargaaru fida. Yaadni hamaan, akka yaaddoo, murtoo dogoggoraa fi buʼaa hamaa fida. Dhimichi Waaqayyoon amanachuu yookaan yaaddaʼuu gidduu jira. Filannoo lama qofa qabna. Gidduu karaa baayʼee akka jiru abdachuu dandeenya; garuu buʼuurri isaa tokko dha: ofii keenya amananna moo Waaqayyoon amananna?

Yaaddoo → ofumaan of kunuunsuu → murtoo dogoggoraa

Amanannaa → kunuunsa Waaqayyoo → murtoo gaarii

Yeroo murtoo hamaa lama keessaa tokko filachuu qofa qabdu fakkaatutti of argitanii beektuu? Yaaddoon murtoo keenya irratti dhiibbaa yeroo godhu, rakkoon hammaachaa deema. Ofumaan furuuf yeroo yaallu, rakkoo dabalataa uumuu dandeenya.

Yaaddoon akkuma sodaa, of babalʼisuuf amala qaba. Iddoo argate hunda qabata. Kanaaf yaaddoon garaa fi yaada keenya irratti mirga akka qabu diduu qabna.

Harʼa iyyuu haala akkanaa keessa jiraachuu dandeessu. Caqasawwan armaan gadii xiyyeeffannaadhaan dubbisaa; yeroo barbaachise irra deddeebiʼaa. Hamma yaadattanitti barachuun illee gaarii dha.

“Waaqni akkana jedha: ‘Isin maaliif ajaja Waaqayyoo eeguu diddani? Isin hin milkooftan. Sababii isin Waaqayyoon dhiiftaniif innis isin dhiiseera.’” (2 Seenaa 24:20)

“Inni sababii beenyaa tokko illee hin arganneef, waan faayidaa hin qabne amanachuudhaan of hin gowwoomsin.” (Iyyoob 15:31)

“Isin ni jabaattuutii Waaqayyo Waaqa keessan amanadhaa; raajota isaa illee amanaa isin ni milkooftuutii.” (2 Seenaa 20:20)

“Namni wayitti gaggabu lola kakaasa; kan WAAQAYYOON amanatu garuu ni badhaadha.” (Fakkeenya 28:25)

Haala keenya fi murtoo keenyaaf sababa dhiheessuun salphaa dha; garuu sababa Waaqayyo duratti dhaabbatu hin jiru. Amma taatee seenaa keessatti hunda caalaa dukkanaaʼaa fi haq-dhabaa taʼe tokko haa ilaallu. Namni tokko Yesuus halkan Getesemaanee sana yeroo mudate yaaddaʼe moo hin yaaddofne jedhee gaafate.

Gaaffii kana keessa yaadawwan lama jiru. Tokkoffaa, “Yaaddoon hundi dogoggoraa dhaa? Yesuus yaaddaʼe taanaan, yaaddoon hundi dogoggoraa miti” jennee yaanna. Lammaffaa, nuti qorumsawwan cimaa keessatti yeroo baayʼee kufne waan taaneef, Yesuus qorumsaa cimaa sana akkamitti akka dhaabbate ilaalu barbaanna.

Gaara Qorumsa Irra

Yesuus fakkeenya jireenya keenyaati; akka Kiristoos taʼuuf waamamneerra. Fiiliphisiyuus 2 keessatti, Kiristoos akka namaatti jiraachuuf mirga humna Waaqummaa Isaa ofuma isaaf fayyadamuu irraa of qusate dubbifna.

“Kottaa Yesuus isa jalqabaa fi fiixaan baasaa amantii keenyaa taʼe sana irra ija keenya kaaʼannaa. Innis gammachuu fuula isaa dura jiruuf jedhee qaanii fannoo tuffachuun fannoo obsee mirga teessoo Waaqaa taaʼe.” (Ibroota 12:2)

Yaadni guddaan kun Yesuus qabeenya hafuuraa harʼa nuufis kennamu irratti hirkate jechuu dha. Ijoollee Waaqayyoo waan taaneef, Hafuura Kiristoos jireenya keenya dadhabaa keessa jiraachuu dandaʼa.

Yeroo tajaajila Isaa garaagaraa keessatti yaadawwan dhiphisan Yesuusitti dhufan. Maarqos akkana barreessa:

“Innis Phexrosin, Yaaqoobii fi Yohannisin of faana fudhatee, akka malee dhiphachuu fi yaaddaʼuus jalqabe. Innis, ‘Lubbuun koo akka malee gadditee duʼuu geesseerti. Isin asuma turaatii dammaqaa’ jedheen.” (Maarqos 14:33–34)

Yesuus dhiphachuu fi gaddaan qabamuu jalqabe ifatti argina. “Lubbuun koo hamma duʼaatti gaddite” jedhe. Inni dhugumaan “nama gaddaa” taʼee karaa ulfaataa keessa darbe.

“Inni nama biratti tuffatamee jibbame; inni nama gaddaa fi gadadamuun jiraatuu dha.” (Isaayyaas 53:3)

Dafqaan Yesuus akka dhibbee dhiigaa taʼe yeroo ilaallu, “Inni yaaddaʼe” jennee yaaduu dandeenya; garuu yaaddoo cubbuu keessa hin galle. Miirri isaa baayʼee dhiphate; lubbuun isaa gaddaa fi dhiphina guddaan liqimfame. Taʼus, waan miirri Isaa barbaadu filachuu mannaa Waaqayyoon amanachuu filate. Yaaddoon karaa sodaa Isaatiif tajaajilu filata ture; Yesuus garuu akkas hin goone.

Yesuus fedha Waaqayyoo hordofuuf yeroo filate hin duubatti deebine. Hojii fuula Isaa dura jiru ulfaataa ture; garuu dhumarratti, “Fedhiin kee haa taʼu” jedhee of kenne. Addaam inni jalqabaa jecha qoru hordofe; Yesuus immoo karaa gadi fagoo fi duʼa geessu illee Waaqayyoon amanachuu filate.

Wangeelonni hundi Yesuus murtii sobaa, qoosaa, rukutamuu fi dhumarratti fannoo akkamitti akka obse galmeessu. Yaaddoon Isa bulche taanaan, karaa “salphaa” filata ture.

Halkan dukkanaaʼaa sana keessatti Yesuus yaaddoon akka hin bulchine agarsiisan ragaa shan haa ilaallu.

1. Ifummaa, jeequmsa miti

“Yaa Abbaa, yoo fedhii kee taʼe, xoofoo kana narraa fuudhi…” (Luqaas 22:42)

Mallattoon yaaddoo jeequmsa dha. Yesuus maal akka taʼaa jiru fi maal gochuu akka qabu ifatti beeka ture.

2. Dhiphachuu, abdii kutachuu miti

“Innis Phexrosin, Yaaqoobii fi Yohannisin of faana fudhatee, akka malee dhiphachuu fi yaaddaʼuus jalqabe. Innis, ‘Lubbuun koo akka malee gadditee duʼuu geesseerti. Isin asuma turaatii dammaqaa’ jedheen.” (Maarqos 14:33–34)

Yesuus jeequmsa miiraa guddaa keessa darbe; kana haaluu hin dandeenyu. Inni dhiphate. Yaaddoon garuu yeroo dhiphinni keenya akka abdii kutannu fi fedha Waaqayyoo faallessinee murteessinu nu godhu hidda qabata.

3. Kadhannaa, yaaddoo miti

“Innis xinnoo achi hiiqee lafatti gombifamee, yoo dandaʼame akka saʼaatiin sun isa irra darbituuf kadhate.” (Maarqos 14:35)

Yeroo yaaddoon nu bulchu, kadhannaa irratti jabaannee dhaabbachuun rakkisa; yeroo kadhannaadhaan Waaqayyotti of kenninu immoo yaaddoon nu bulchuu hin qabu. Yesuus yeroo kadhannaa kana akka barbaadu beeke; barattoonni Isaa rafan illee Inni itti fufe.

4. Ajajamuu, ajajamuu dhabuu miti

“Yaa Abbaa, yoo fedhii kee taʼe, xoofoo kana narraa fuudhi; garuu akka fedhii keetii malee akka fedhii kootii hin taʼin.” (Luqaas 22:42)

Yesuus yaaddoon akka Isa hin bulchine qorachuuf ajaja Waaqayyoo cabsuu isaa ilaalu dandeenya. Faallaa kanaa, “Fedhiin koo miti; kan kee haa taʼu” jechuun guutummaatti fedha Waaqayyootiin of kenne. Ajajamuun yaaddoo dhabuu Isaa mirkaneessa.

5. Namoota biroo irratti xiyyeeffachuu, of irratti qofa miti

“Isin maaliif raftu? Isin akka qorumsatti hin galleef kaʼaatii kadhadhaa.” (Luqaas 22:46)

Namoonni yaaddoon bulchaman caalaatti of irratti cufu. Fedhii isaanii irratti xiyyeeffatu; fedhii nama biraa dagatu. Yesuus garuu barattoonni Isaa kadhannaadhaan akka dhaabatan jajjabeessuu itti fufe. Isaan kufan illee obsaan isaan jaallate.