Gocha Keenya Qorachuu

Yaaddoo keessatti guutummaatti lixaachuun dura carraan keenya dhumaa gocha keenya qorachuu dha. Yeroo yaaddofnu murtoo hamaa gochuun salphata. Murtoo fi gocha isaanii wajjin wal qabatan qorachuu qabna; kun nu eega.

Ajajni Gooftaa yeroo burjaajii keessatti, yeroo yaada sirrii qabaachuun ulfaate illee, nu eeguuf kenname. Ajaja Isaa hordofuun nuuf gaarii dha. Garuu yeroo baayʼee waan beeknu—waan sirrii taʼe—dhiisnee, miira keenya duukaa buʼuudhaan karaa gabaabaa balaa qabu fudhachuuf qoramna. Karaan kun bakka gaarii nu hin geessu.

Of eeggadhu. Sadarkaa kana irratti hamaan shakkii dabalataa sammuu keenya keessa galchuu dandaʼa. Seerri Waaqayyoo dhugumaan gaarii dhaa? jedhee akka shakkannu barbaada. Yeroo akkanaa yaada akka kanaa fudhachuuf qoramuu dandeenya:

• “Karaan Waaqayyoo dulloomaa dha.”
• “Namoonni Dubbii Waaqayyoo hin hordofne ana caalaa gammadaa jiru.”
• “Ajajamuun maal fayyada? Ammas cubbuu nan hojjedha.”

Tarree kana itti fufuu dandeenya. Yaadni tokkoon tokkoon isaanii hafuura ajajamuu dhabuu guddisu. Hamaan sammuun keenya fi yaadni garaa keenya nu eegu akka taʼe beeka; kanaaf qormaata dabalataa fiduun xiyyeeffannoo keenya shakkii irratti akka kaaʼu godha. Qormaatonni yeroo baayʼee gareedhaan dhufu.

Ilaalcha alaa, sirrii fi madaalawaa taʼe qabaachuun baayʼee gargaara. Abbaa yookaan haadha, yookaan hiriyaa Waaqa sodaatu tokko gaafadhu: waan ati gochaa yookaan yaadaa jirtu Dubbii Waaqayyoo wajjin wal simaa? Ifatti dubbachuun amala gaarii dha. Dhoksuun balaa qaba; hojii hamaan dukkana keessatti, ifa fi dhugaa Kiristoos irraa fagaattee hojjetama.

Gaaffii gaarii gaafadhu. Obboleessi tokko, “Hariiroo kana irratti maal yaadda?” jedhatee gaafachuu dandaʼa. Gaaffiin gaarii dha; garuu balbala caalaatti banuuf, “Ani dhugumaan Gooftaa hordofuu barbaada; yaadni yookaan gochi kun Dubbii Waaqayyoo wajjin araara dogoggoraa tokko qaba moo?” jedhii gaafadhu. Gaaffiin akkanaa obboleessi yookaan obboleettiin tokko yaada isaanii ifatti akka qoodan salphisa.

Soba balleessuun yeroo dhugaa Waaqayyoo yaada, amantii, gocha, jecha fi ilaalcha keenya hunda irratti hojii irra oolchinu dha. Of-qorannoo akkanaa yoo mormite, waan tokko dhoksuuf yaalaa jirta taʼuu dandaʼa—ati ofii keetii illee kana guutummaatti hin beekne taʼuu dandeessa. Garaan keenya of-qorannoo akkanaa akka bilisummaa argamsiisutti ilaalu qaba; jireenyi amanamummaa dhugaa hammachuun soba diinaa irra deddeebiʼee saaxila. Garuu sobawwan tokko tokko argachuun salphaa miti. Amma isaan haa ilaallu.

Yaaddoo fi Soba

Dhiʼootti sobawwan kana akkamitti balleessinu fi of fudhachuu irratti fakkeenya tokko ni ilaalla. Garuu jalqabatti sobni akkamitti akka hojjetu haa hubannu.

Soba keessatti sadarkaan lama jira. Lamaanuu gowwoomsaa dha; kanaaf dhugaa Waaqayyoo faallessu. Sadarkaan tokko isa biraa irratti ijaarama; akkuma muka, damee fi jirma isaa hidda irratti hundaaʼu.

“Soba hiddaa” garaa gadi fagoo keessatti dhokata. “Soba damee” gubbaa irratti mulʼata; adda baasuuf salphaa dha. Soba hiddaa dhokataa sana sirriitti yoo hin ilaalle, yaaddoon yeroo hunda deebiʼa.

Sadarkaa Lama Soba

Soba Hiddaa: nageenya dhabuu namaa yookaan jireenya keessatti guutama dhabuu wajjin kallattiidhaan wal qabata.

Soba Damee: fedhii keenya ofumaan guutuuf yaaluudhaan soba hiddaa irratti ijaarama.

Fedhii tokko guutuuf hamma dhiphannu, waadaa sobaa dhaggeeffachuuf hamma salphaatti saaxilamna.

Sobni jecha sobaa duraan fudhanne yookaan fudhachuuf deemnu dha. Fedhii keenya guutuu, yookaan nageenya dhabuu keenya haguuguuf jajjabina argachuu waan barbaannuuf, waadaa sobaa sana amanna. Falaasama sobaa tokko fudhannee Gooftaa illee dhiisuu dandeenya. Waaqayyoo irraa adda baanee fudhatama argachuuf karaawwan namni yaalu keessaa lama haa ilaallu.

Dhugaa Kitaaba Qulqulluu: Waaqayyo Hiriyoota Jireenya Keenya Badhaasuuf Fayyadama

Haala #1: “Kophaa taʼuun na yaaddessa; kanaaf hiriyoota cimaa hedduu qabaachuu barbaada.”

Rakkoon as jiru kophaa taʼuu dha; furmaata nutti fakkaatu keessaa inni salphaan garee hiriyootaa walitti qabachuu. Akka isaan argannu nuuf murteessaa fakkaachuu dhiisuu dandaʼa; Waaqayyo garuu karaa keenya ni ilaala.

• Hubannoo ijoo: “Namoonni konkolaataa baayʼee bareedaa qaban hiriyoota hedduu qabu.”
• Xumura isaa:
• “Konkolaataa nama hawwatu qabaachuu qaba.”
• “Konkolaataan bareedaan maallaqa hedduu gaafata; kanaaf maallaqa dabalataa argachuu qaba.”
• “Maallaqa sana argachuuf caalaatti nan hojjedha; tarii hojii dabalataa tokko nan fudhadha.”

Namni “namoonni naannoo koo jiraachuun rakkoo jireenya koo fura” jedhee amanu, dhumarratti ni gadda. Namoonni konkolaataa bareedaa qaban hiriyoota hedduu akka qaban ilaalee, hiriyaa hawwachuuf konkolaataa akkasii qabaachuu akka qabu amana. Konkolaataan akkasii qaalii waan taʼeef, maallaqa dabalataa akkamitti argata jedhee yaada. Filannoon isaa gaarii fakkaatu hojii lammaffaa yookaan sadaffaa fudhachuu taʼa. Garuu hojii baayʼee waan hojjetuuf, hiriyoota duraan qabu illee dhabuu jalqaba.

Soba hiddaa isaa, “namoonni na bira yoo jiraatan hariiroo quubsaa nan qaba” jedha. Dhugaan garuu namoonni nu kufsiisuu dandaʼu. Hariiroo keenya Waaqayyoo wajjin gadi fageessuu qabna; wanta “naaf barbaachisa” jennee irratti xiyyeeffachuu dhiisnee, nama Waaqayyo itti fayyadamuu dandaʼu taʼuuf guddachuu qabna.

Xumuroonni biroonis dhugaa miti; gubbaa irratti garuu sirrii fakkaachuu dandaʼu. Namni fakkeenya kana keessatti “furmaata koo argadhe” jedhee yaaduu dandaʼa; garuu nageenya dhabuu isaa irraa kan kaʼe haala isaa sirriitti hin madaalu. Hojii baayʼee hojjechuu, waldaa tuffachuu fi dirqama buʼuuraa biroo dhiisuu isaa irratti gorsa kennuu dandeenya; garuu inni hin dhagaʼu. Sababni isaas sammuu isaa keessaa fedhii guddaa jedhee fudhate—hiriyoota qabaachuu—jalaa hidhamee jira.

Soba hiddaa dhokataa sun sirriitti yoo hin furamne, yaaddoon ni deebiʼa.

Dhugaan Kitaaba Qulqulluu soba hiddaa saaxila; yeroo kana yaadawwan sobaa biroonis ifa taʼu. Fakkeenya kana keessatti, “namoota hedduun jaallatamuu” barbaaduu irra, waamicha “namoota jaallachuu” irratti xiyyeeffachuun murteessaa dha. Inni ilaalcha addunyaa fudhateera. Amanaa taanaan, hiriyoota dabalataa argachuu irratti yaaddaʼuu dhiisee, nama hiriyaa taʼu irratti xiyyeeffachuu qaba. Hojii lama hojjechuu mannaa, yeroo isaa keessaa kutaa tokko namoota biroo hojii irra jaallachuuf kennuu qaba.

Dhugaa Kitaaba Qulqulluu: Hiriyaa Dhugaan Namoota Biroo Kunuunsuu Irraa Guddata

Haala #2: “Kophaa taʼuun na yaaddessa; kanaaf bareedina koo dabalee hiriyoota hedduu qabaachuu barbaada.”

• Hubannoo ijoo: “Namoonni bareedoon hiriyoota hedduu qabu. Anis hiriyoota hedduu qabaachuu barbaada.”
• Xumura isaa:
• “Bareedaa taʼuu qaba.”
• “Barruu faashinii dubbisi.”
• “Ilkaan koo sirreessi.”
• “Nyaata koo baayʼee toʼadhu.”
• “Rifeensa irratti maallaqa guddaa baasi.”
• “Qaama koo irratti mallattoo faashinii yookaan nama hawwatu godhadhu.”

Kaayyoon nama kanaa isa fakkeenya duraa wajjin wal fakkaata; garuu furmaata biraa filatti. Namoonni bareedoon hiriyoota baayʼee akka qaban yaaddi ishee, yeroo fi maallaqa baayʼee bifa ofii jijjiiru irratti akka baastu godha. Bareedina caalaa argachuuf hamma dhiphattutti, liqii keessa galti; fayyaan ishee illee laafuu dandaʼa. Waadaa sobaa—“namoonni bareedoon hiriyoota hedduu qabu”—guutuuf yaalti. Dhumarratti dhukkubsattee fi maallaqa dhabdee hafti.

Hiriyoonni jireenya fi fayyaa keenya keessatti iddoo gaarii qabu. Garuu asitti isheen hiriyoota argachuu irratti garmalee qabamte. Waaqayyo hariiroo hawaasummaa ishee keessatti akka ishee gargaaru hin amananne. Hiriyoonni yeroo hin dhufne, “maal na taʼa?” jechuun caalaatti yaaddofne.

Isheen Waaqayyoon barbaaduu, hubannaa fi fudhatama Isaa muuxachuu qabdi. Waaqayyo fedhii hariiroo fi walitti dhiyeenya keessatti jiru gadi fagoo guuta. Isheen namoonni akka ishee hin jaallanne fi akka hin fudhanne sodaatti. Rakkoo sana ofumaan furuuf yaaluudhaan, haala isaa caalaatti hammeessiti.

Isheen yeroo kamiyyuu caalaa haala hamaa keessa akka jirtu itti dhagaʼama; garuu dhugaan Waaqayyo ishee jaallata. Inni ishee uume; hariiroo Isaa wajjin qabduuf gatii kenna. Nama isheen hin taane taʼuuf yaaluu mannaa, Waaqayyo akkamitti akka ishee uume fi haala ammaa ishee akkamitti akka qopheesseef galateeffachuu dandeessi—yeroo ammaa hiriyyaan dhiʼoo tokko illee yoo hin jirre. Fedhii dhuunfaa keenya keessaa guddaan hariiroo dhuunfaa Waaqayyoo wajjin qabnu irraa guutamuu qaba—Waaqayyoon beekuu fi Isaan jaallatamuu irraa. Waaqayyoon caalaatti beekuun bifa Kiristoositti nu jijjiira. Kana hin goone taanaan, waan gaaʼela, mucaan yookaan hiriyaan hojii tokko nuuf kennuu hin dandeenye isaan irraa barbaanna.

Waaʼee Hiriyummaa Ilaalcha Kitaaba Qulqulluu

Waaʼee hiriyummaa kaaneerra; kanaaf ilaalcha Kitaaba Qulqulluu irraa gabaabinaan haa ilaallu. Hiriyummaan akka guddatuuf fedhii namoota biroo kan keenya dura kaaʼuu qabna. Of irratti xiyyeeffachuun hafuura jaalalaa faallessa; jaalalli fedhii namoota biroo kan keenya caalaa ol kaaʼuu nu waama. Hiriyoota qabaachuun barbaachisaa dha; garuu Gooftaa hin gammachiisne gochuuf hamma nu kakaasutti barbaachisaa miti.

Bubbee jireenyaa keessa yeroo darbinu, Waaqayyo haala rakkisaa kana gara Isaa caalaatti akka dhiyaannuuf fayyadamuu akka barbaadu hubachuu qabna. Waaqayyo nu wajjin hiriyummaa gadi fagoo guddisuu barbaada. Yeroo rakkisaa kana keessatti Isa wajjin yeroo dabalataa dabarsuu yoo dhiisne, hariiroo keenya gadi fageessuuf carraa dhabna. Gooftaan humnaan gara Isaa nu hin harkisu; Isa dhiyeenyaan filachuu keenya barbaada.

Soba balleessuun ofiif dhugaa taʼuu fi dhugaa barbaaduu irraa dhufa. Kana yeroo goonu, waan Gooftaan barbaadu dhagaʼuuf caalaatti qophoofna. Sobni garuu furmaata ofii keenya irratti akka hirkannu nu geessa; fakkeenya armaan olii keessatti kana argine. Sobni namoota sana furmaata Waaqayyoo faallessu gara karaa biraatti geesse.

Soba akkamitti balleessinu agarsiisuuf fakkeenya hedduu fayyadamneerra. Kun yaaddoo moʼachuuf kutaa jalqabaa murteessaa dha. Amma kutaan lammaffaa akkamitti akka itti fufu haa ilaallu.