B. Beekumsa Waaqayyoo

1 Qorontos 2:10–13

“Waaqni garuu Hafuura isaatiin waan kana nutti mulʼiseera. Hafuurri wantoota hunda, wantoota Waaqaa kanneen gad fagoo taʼan illee ni qora. Hafuura isa keessa jiru malee yaada nama tokkoo eenyutu beeka? Akkasuma immoo Hafuura Waaqaa malee kan yaada Waaqaa beeku tokko iyyuu hin jiru. Nu akka waan Waaqni toluma nuu kenne hubannuuf Hafuura Waaqa irraa dhufe arganne malee hafuura addunyaa hin arganne. Wanni nu dubbannus kana; nu dubbii Hafuurri nu barsiisuun malee dubbii ogummaan namaa barsiisuun hin dubbannu; dhugaa Hafuuraas dubbii Hafuuraatiin ibsina.” (1 Qorontos 2:10–13).

Hafuura Waaqayyoo Isa Waan Hunda Beeku

Namoonni tokko tokko mootummaan, Facebook yookaan Google waan isaan hojjetan isaan irraa dhoksaatti akka hordofu baayʼee sodaatu. Dhaabbileen gurguddoon kun waan nuti ilaallu ilaaluu fi jechoota keenya dhagaʼuu dandaʼan illee, sammuu keenya beekuu hin dandaʼan. Waan hojjechaa jirru irraa xumura baasanii waan yaadaa jirru tilmaamuu qofa dandaʼu. Fakkeenyaaf, waan barbaadnu, viidiyoo gosa tokko ilaaluuf yeroo hammamii akka dabarsinu, jechoota barreessinu yookaan fakkiiwwan gara sammuu keenyaatti galchinu hordofu. Kun sammuu keenya beekuu miti; garuu itti dhihaata. Isaan ija keenya iskiriinii irratti maal ilaalaa akka jiru hordofuuyyuu barbaadu.

Hafuurri Waaqayyoo garuu sammuu keenya keessa ni seena: “Hafuurri waan hunda, wantoota Waaqayyoo warra gad fagoo illee ni qora.” “Waan hunda” jechuun yaadota keenya illee akka dabalatu ifa dha; murtiin Waaqayyoos beekumsa kana irratti hundaaʼa. Faarfataan Waaqayyo garaa isaa akka qoratu akkamitti akka kadhatu hubadhaa.

“Yaa Waaqi, na sakattaʼi; garaa koos beeki; qoriitii na ilaali; yaada koos beeki. Yoo karaan hamminaa na keessa jiraate mee ilaali; karaa bara baraa irras na adeemsisi.” (Faarfannaa 139:23–24).

Waaqayyo karaa Hafuuraatiin “waan hunda,” sammuu namoota Inni uume hundaa dabalatee, qora. Beekumsi Inni garaa fi sammuu ilmaan namaa irratti qabu, buʼuura murtii fi akkaataa Inni isaan itti qabuuti. Waan hojjechaa jirru dhoksuu hin dandeenyu. Eeyyee, kakaʼumsa dhugaa namaa beekuun rakkisaa waan taʼeef, sammuu keenya warra kaan jalaa dhoksuu dandeenya. Garuu “Hafuurri waan hunda ni qora” (lak. 10). Kun Hafuurri yaadota namaa warra keessaa fi “wantoota Waaqayyoo warra gad fagoo illee”—isa salphaa irraa hamma isa walxaxaatti—akka beeku mulʼisa. Fakkeenyi gaariin, yeroo Waaqayyo Saaraan dulloomtee ilma akka deessu waadaa galeef, isheen duuba golgaa dunkaanaa keessatti ofuma isheetti kolfuu ishee Inni hubachuu isaa ti.

“Kana irratti Waaqayyo Abrahaamiin akkana jedhe; “Saaraan maaliif, ‘Ani ergan dulloomee booddee amma dhugumaan mucaa nan daʼaa?’ jettee kolfite? Wanni Waaqayyoof hin dandaʼamne tokko iyyuu jiraa? Ani bara dhufu keessa yeroo murteeffametti deebiʼee gara kee nan dhufa; Saaraanis ilma ni deessi.” Saaraanis waan sodaatteef sobdee, “Ani hin kolfine” jette. Inni garuu, “Lakkii kolfiteertaa” jedhe.” (Uumama 18:13–15).

Yaada Waaqayyoo Beekuu

Hafuurri Waaqayyoo yaada namaa qofa utuu hin taʼin, sammuu Waaqayyoo mataa Isaa—“wantoota Waaqayyoo warra gad fagoo”—ni beeka. Kun xumura baayʼee barbaachisaa tokko irra nu geessa.

Kun ofumaan ifa fakkaatus, sababa uumama cubbamaa keenyaatiin yaadota Waaqayyoo hin beeknu; waaʼee Waaqayyoo wallaalleerra. Namoonni yaada Waaqayyoo akka beekan yeroo muraasa qofa dubbatu. Rakkoon isaanii yeroo baayʼee isa kana caalaa buʼuuraa dha: Waaqayyo jiraachuu Isaa iyyuu hin beekan. Deebii isaanii baayʼee gadi xiqqeessaniiru; kanaaf ragaa Waaqayyo uumama naannoo isaanii keessatti kaaʼe arguu hin dandaʼan (Roomaa 1:20–21).

Namoonni hedduun ofii isaanii “waaʼee Waaqayyoo beekuun hin dandaʼamu” jedhu. Waaʼee wantoota Waaqayyoo waan hin beekneef, beekuuf yaaluuyyuu dhiisaniiru. Jechi agnostic jedhu kallattiidhaan “beekumsa malee” jechuu dha. Kun haala nama hin amanne kan Kitaabni Qulqulluun mirkaneessu, akkasumas rakkoo garaa amantiiwwanii fi falaasama namaa ti. Waaqayyo yookaan waaqni maal akka fakkaatu tilmaamu; garuu dhugumaan hin beekan. Siddhaartaa Gautaamaan imala boodarra Budiizimii jedhamee waamame sana wallaalummaa keessatti jalqabe. Beekumsa yookaan ifa argachuu guutummaatti akka dhabe amane. Budiistonni Zeenii fi hordoftoonni Hindu tokko tokko addunyaa hafuuraa wajjin walqunnamuuf yaaduudhaan xiinxala callisaa yookaan yoogaa shaakalu. Wanti tokko akka jiru sirriitti waan hubataniif hundi isaanii ni barbaadu. Garuu Hafuura Waaqayyoo malee ilmaan namaa wantoota Waaqayyoo beekuu hin dandaʼan.

Yaadota Waaqayyoo Fudhachuu

Jechi Phaawulos, “Waaqayyo garuu karaa Hafuura isaatiin nuuf mulʼise” (lak. 10), Waaqayyo yaadota Isaa garee murtaaʼe tokkoof—“nuuf”—akkamitti akka mulʼisu ibsa. Isaan “Hafuura Waaqa irraa dhufe arganne” (lak. 12). Walqunnamtiin Waaqayyoo kan hafuuraa dha; sababii isaas karaa Hafuuraatiin yaada namaa fi yaada Waaqayyoo walitti hidha, akkasumas karaa Hafuuraatiin Isa akka beeknu nu dandeessisa.

“Fudhanne” jechuun tarii Hafuurri Waaqayyoo uumama keenya irratti alaa dabalamuu qofa utuu hin taʼin, keessa keenya wajjin dhiʼeenyaan walitti hidhame jechuu dha. Kanaaf, dhalachuun lammaffaa, jechuunis deebiʼanii dhalachuun, Hafuura Qulqulluu fudhachuu wajjin humnaan walqabatee jireenya haaraa kennu.

Amantiiwwanii fi falaasamni beekumsa waaʼee Waaqayyoo argachuu qofa dubbatu; Waaqayyo keessa namaa jiraachuuf dhufee nama guutummaatti jijjiiruu garuu hin dabalatan. Namni hundi qalbii hojii kana irratti ifa xinnoo kennu qabaatee dhalata; garuu uumama cubbamaa keenyaatiin sirriitti hin hojjetu. Fakkeenyaaf, utuun hin amaniin dura waan sirrii fi dogoggoraa yeroo baayʼee adda baasuu, yookaan yeroo dogoggora hojjedhu yakka koo beekuu nan dandaʼa ture. Yeroo Hafuura fudhannu, barsiisa Waaqayyoo qalbii keenya keessa tamsaasame qofa hin qabnu; argamuu Hafuura Waaqayyoo mataa Isaa qabna. Hafuurri qaama tokkoon waan hin daangeffamneef, yeroo tokkotti bakka hundumaa jiraachuu dandaʼa; kanaaf amanaa dhugaa hundumaa keessa guutummaatti jiraata. Kun dhugumaan walqunnamtii mudaa hin qabne dha. Sababiin Yesuus ol baʼe, hundi keenya Hafuura Qulqulluu isa keessa keenya jiruun argamuu Waaqayyoo keessa akka jiraannuuf.

Wanti nama dinqisiisu Hafuurri Waaqayyoo wantoota Waaqayyoo beekuu Isaa qofa miti; wantoota sana nutti dabarsuuf fedhii qabaachuu Isaa ti. Dhuma lakkoofsa 12 irratti Phaawulos, “akka waan Waaqni toluma nuu kenne hubannuuf” jedha. Akkam dinqisiisaa dha! Hafuurri Waaqayyoo wantoota Waaqayyoo fudhatee nutti dabarsa. Lakkoofsa 13 keessatti akkana jedha:

“Wanni nu dubbannus kana; nu dubbii Hafuurri nu barsiisuun malee dubbii ogummaan namaa barsiisuun hin dubbannu; dhugaa Hafuuraas dubbii Hafuuraatiin ibsina.” (1 Qorontos 2:13).

Jechi “nuti” jedhu, Phaawulos amma waaʼee waan inni yookaan nuti ofumaan beeknu qofa akka hin dubbanne, jechoonni Hafuuraa jechoota keenya wajjin walitti akka hidhaman argisiisa.

Yeroo dhihoo tokko imalaaf qophaaʼaa ture; faayiloota kompiitara minjaalaa koo irraa gara laptop kootti dabarsuun na barbaachise. Carraa gaariidhaan, kompiitarri koo amma karaa salphaa AirDrop jedhamu qaba. AirDrop kompiitara lamaan irratti erga banee booda, meeshaaleen sun wal arganii, namni fayyadamu faayiloota kompiitara tokko irraa gara kaaniitti salphaatti dabarsuu dandaʼa. Hafuurri Waaqayyoo keessa keenya waan jiraatuuf, walqunnamtiin hafuuraa kana fakkaata. Inni walqunnamtii sana mataa isaa ti; akkasumas eenyummaa Waaqayyoo ni beeka. Kanaaf, afaanii fi walqunnamtiin sun Hafuura waan taʼeef, waan tokko illee dubbii sana gufachiisuu hin dandaʼu.

Yeroo amanaa haaraa taʼetti kadhachuu barachuu koo nan yaadadha. Akkam dinqisiisaa ture! Waaqayyoo wajjin dubbachuu nan dandaʼa. Kadhannaa hiika hin qabne kan namoota Waaqayyoon hin beeknee hin jedhu. Isa beekuu koo dura kadhannaawwan waldaa keessatti irra deddeebiʼamanii fi lubbuu hin qabne dhagaʼaa ture; kadhannaawwan sun gatii akka hin qabne nan beeka ture. Namoonni amantii qaban fakkaatu turan; garuu miseensonni waldaa keessaa hedduun Waaqayyoon hin beekan ture. Namni amanaa dhugaa yeroo taʼu garuu kadhannaan lubbuu argata. Gooftaa wajjin dubbachuu kootti baayʼee nan gammade. Waaqni waan hundumaa dandaʼu achi jiraatee na dhagaʼa; Innis ana wajjin walqunnamaa, wantoota garaagaraa akka beeku na godha ture.

As keessatti wantoota lama hubadhaa; tokkoon tokkoon isaanii booda balʼinaan ibsamu. Tokkoffaa, Phaawulos walqunnamtiin hafuuraa walqunnamtii qofa caalaa akka taʼe nu barsiisa; Inni “Hafuura Waaqa irraa dhufe” dha. Hafuura Qulqulluu akka roobootii kompiitaraa waa barbaadu yookaan akka humna qofaatti fakkeessuu hin qabnu; Inni Waaqayyo mataa Isaa irraa dhufe. Caqasni kun “Waaqa irraa” jedha; kunis waaʼee uumama Hafuura Qulqulluu waan hedduu argisiisa. Inni hojii tokko qofa utuu hin taʼin, qaama dhuunfaa dha. Kun caqasawwan biraa yeroo qorannu caalaatti ifa taʼa. Nuti Hafuura sana fudhanneerra. Caqasni kun Hafuura Qulqulluun qaama dhuunfaa akka taʼe kophaa isaa mirkaneessuu dhiisuu dandaʼa; garuu hojii fi uumama Isaa irratti waan baayʼee dubbata. Inni eenyummaa Waaqayyoo nuuf mulʼisa. Kunis Hafuurri Qulqulluun mulʼata Waaqayyoo isa haaraa miti; karaa Waaqayyo itti mataa Isaa mulʼisu akka taʼe nu amansiisa.

Lammaffaa, kaayyoon Waaqayyo itti mataa Isaa mulʼisu—“akka nuti…”—saba Isaa taanee Isa wajjin daangaa malee walqunnamuu fi Inni beekumsa waaʼee Isaa ifatti nuuf qooduuf. Jechi kana ibsu, gara Efesoonitti nu deebisu, Waaqayyo ayyaana nuuf kenne, jechuunis wantoota kana ifaa fi gaarummaadhaan nuuf qoode, jechuu dha. Hundeen jecha kanaa charis irraa dhufa. Kun barbaachisaa dha; sababii isaas amantoonni hundi, muraasni qofa utuu hin taʼin, “ayyaana argatan” jedhamee dubbachuun ni dandaʼama. Kanaaf kaayyoon Waaqayyoo, nuti Isa akka beeknuuf bilisaan nu wajjin dubbachuu dha. Waaqayyo beekumsa qofa dabarsuu hin barbaadu; beekumsa waaʼee Isaa, kan beekumsaa fi ogummaa fidu, nuuf kennuu barbaada. Kaayyoo gadi fagoo Waaqayyoo kana beekuun amantoonni hundi Waaqayyoon caalaatti beekuuf akka hawwan kakaasuu qaba (2 Phexros 3:18).

Dhugoonni kun yeroo hunda Hafuuraan deddeebinee fi Hafuuraan kadhannu, qulqullummaa Isaa keessa jiraachuu muuxannee, yeroo hundas Waaqayyoo wajjin walqunnamtii akka qabnu nu dandeessisu—“utuu gargar hin kutin kadhadhaa” (1 Tasalonqee 5:17).

Hojiirra Oolchuu

Garaan keessan Isaaf kan dadhabe yoo taʼe, Isa wajjin dubbachuun yoo isin rakkise, cubbuun jireenya keessan keessa jiraachuu isaa (Isaayyaas 59:2) yookaan gufuun biraa walqunnamtii keessan Isa wajjin qabu dhowwuu isaa qoradhaa. Rakkoon kun walqunnamtii sana bira miti; yeroo hunda gama keessan irraa jira. Yesuus Kiristoosin hin beekne yoo taʼe immoo, walqunnamtiin kun ammallee hin hundeeffamne.

Cuunfaa

Jireenyi hafuuraa dhugaan Waaqayyo biratti beekamuu qofa hin dabalatu; kun nama hundaaf dhugaa dha. Inni karaa Hafuuraatiin Waaqayyoon beekuu illee dabalata. Waaqayyo karaa Kiristoos walqunnamtii hafuuraa kufaatii Aadaamiin dhabne humnaan deebisee hundeesseera. Addaan cituun Waaqayyoo fi nama gidduu jiru, waan yeroo tokko ture nu yaadachiisa; Kiristoosii fi Hafuuraan walqunnamtiin sun deebiʼee akka jalqabamuu fi akka itti fufu nu kakaasa. Walqunnamtii hafuuraa haaromfame kana keessatti Waaqayyoo fi namni walitti hidhamu; kunis kadhannaa fi dubbii Kitaaba Qulqulluu irratti xiinxaluudhaan mulʼata.