B. Fedha Waaqayyoo Barbaaduu

Baʼuu 13:21

Hiikni lammaffaan geggeessummaa wajjin yeroo baayʼee walqabatu, humna dhuunfaa nuuf kennuu caalaa qajeelfama dhuunfaa nuuf kennuu Isaa ti. Lakkoofsota kana yeroo mariʼannu, jireenya Waaqayyoof malu jiraachuuf humna waliigalaa yoo hin arganne, dhimmoota barbaachisoo jennee ilaallu keessattis Hafuura adda baasnee beekuu fi Isaatiin jiraachuun akka hin dandaʼamne yaadachuu qabna. Dhimmoota buʼuuraa yoo tuffanne, wantoota barbaachisummaa xiqqaa qaban keessatti fedha Waaqayyoo beekuun hin dandaʼamu. Dargaggeessi hadhaaʼummaa yookaan hawwii fooniitiin liqimfamee, barnootaa fi hojii gara fuulduraatiif qajeelfama Waaqayyoo barbaaduun isaa hammam wal faallessa! Jireenya qulqulluu jiraachuu fi waliigalaan Gooftaa gammachiisuu akka barbaannu kan godhu Hafuura. Yaadni fedha Waaqayyoo raawwachuu kun qajeelfama addaa barbaaduuf murteessaa dha.

Kitaabni Qulqulluun fakkeenya ajajamuu dhabuu akkasii hedduudhaan guutameera. Sabni Waaqayyoo, ammaas taʼe dur, yeroo hunda geggeessummaa Waaqayyoo hordofuu hin barbaanne. Sabni, gara Gibxii deemuu isaanii irratti Ermiyaas Waaqayyo biraa gorsa akka isaaniif barbaadu gaafatan. Isaanis, “Akka yeroo nu dubbii Waaqayyo Waaqa keenyaatiif ajajamnutti wanni hundi nutti toluuf yoo wanni sun jaallatamaa yookaan jibbamaa taʼe illee nu dubbii Waaqayyo Waaqa keenyaa kan itti si erganne sanaatiif ni ajajamna” jedhan (Ermiyaas 42:6). Ermiyaas gara Gibxii akka hin deemne, Israaʼel keessatti bakka jiranitti yoo hafan nagaa akka taʼan isaanitti hime. Garuu isaan didanii gara Gibxii dhaquu irratti cichuudhaan murtii ofitti fidanii achitti jireenya isaanii xumura gaddisiisaa argatan (Ermiyaas 42:17).

Kitaabni Qulqulluun qajeelfama addaa hedduudhaan guutameera. Magaalaan qabamuuf yeroo muraasni hafetti illee Gooftaan Ermiyaas maasii akka bitu itti hime (Ermiyaas 32:7). Yesuus Samaariyaa keessa “darbuu qaba ture” (Yohannis 4:4). Yoonaas warra Nanawweetti lallabuu qaba ture (Yoonaas 1:1–2). Nohi akkaataa Waaqayyo isaaf ibsetti doonii akka ijaaru itti himame (Uumama 6:13–22). Daawit Taabota Kakuu gara Yerusaalemitti deebisuun sirrii—fedha Waaqayyoo—akka taʼe hubate. Garuu Dubbiin Waaqayyoo Taaboticha akkamitti qabuu akka qaban jedhu waan tuffateef namoonni tokko tokko duʼanii, hiriirri sun jeequmsaa fi gadda keessatti dhaabate (2 Saamuʼeel 6:1–10). Daawit fedha Waaqayyoo karaa rakkisaadhaan barate. Garuu akkuma Seerichi ajajutti Taabotichi qotiyyoodhaan harkifamuu mannaa gatiittii namootaan yeroo baatametti, hawwii garaa isaa raawwachuun rakkoo tokko illee hin fidne (2 Saamuʼeel 6:13).

Kitaabni kun fedha Waaqayyoo akkamitti adda baasnee akka beeknu irratti miti. Garuu Hafuurri humna waliigalaa amanaa hundumaa naannoo isaa jiru qofa akka hin taane; yeroo barbaachisutti amanaa tokkoon tokkoo yookaan waldaa guutuu (Mulʼata 2–3) kallattii addaa kennuudhaan geggeessuu akka dandaʼu ibsa. Fakkiin duumessaa fi ibiddaa inni saba Israaʼel Gibxii baasee waggaa afurtamaaf gara Biyya Abdachiifameetti geggeesse ifatti yaada keenya keessa dhufa.

“Waaqayyo akka isaan halkanii guyyaa deemuu dandaʼaniif guyyaa utubaa duumessaatiin isaan dura deemee karaa isaan argisiise; halkan immoo isaaniif ibsuuf jedhee utubaa ibiddaatiin isaan dura deemaa ture.” (Baʼuu 13:21).

Harki Gooftaa inni qajeelchu kun Hafuura Waaqayyoo Yesuusiin akkamitti akka geggeesse yeroo ilaallu argina.

“Ergasii Yesuus akka diiyaabiloosiin qoramuuf Hafuuraan gammoojjiitti geeffame.” (Maatewos 4:1).

Yookaan:

“Yesuus Hafuura Qulqulluudhaan guutamee Yordaanosii kaʼee Hafuuruma sanaan gammoojjiitti geeffame;” (Luqaas 4:1).

Hafuurri Waaqayyoo Yesuusiin guutummaatti bakka Inni dhaqu qabu isa qajeelche. Kun qajeelfama kallattii taʼee yoo mulʼate illee, Waaqayyo waan Isa barbaachisu hunda akka kennu waadaan humna kennuu—qabxii jalqabaa—isa wajjin walqabata. Yesuus guyyaa afurtama yeroo soomu, qorumsa Seexanaa isa hamaa guutummaatti keessa darbuuf ture. Kunuunsi fi harki Waaqa Abbaa inni qajeelchu, Yesuusiif qofa utuu hin taʼin amantoota hundaafis, qorumsa gidduutti baayʼee barbaachisaa dha.

Qajeelfamni kallattii uumama isaatiin wantoota dursa kennamuuf adda baasa. Filannoowwan hedduu fuula keenya dura jiran keessaa Hafuurri Waaqayyoo filannoo tokko kan biraa irra akka filannu nu qajeelcha. Yeroo haleellaa 9/11 Magaalaa New York keessatti raawwatame, namoonni wantoonni jireenya isaanii keessatti isaan dhowwan yookaan karaa biraatti isaan qajeelchan waan mudataniif guyyaa sana gara hojii hin dhufne hedduun ragaa isaanii dubbadhe. Hedduun haleellaa hamaa sana irraa Waaqayyoon oolan. Hafuurri Waaqayyoo amantoonni karaa hojii Waaqayyoon gammachiisuu fi fedha Isaa raawwatu tokko akka filatan isaan dandeessisa. Kun hojii Isaa isa humna kennu dha. Waaqayyo maal akka barbaadu ifatti beekuun qajeelfama kanaaf furtuu dha; murtoon yeroo godhamuttis akka hin yaaddofneef amantii fi dandeettii dabalataa nuuf kenna.

Utuu itti hin fufin, Hafuurri dhimmoota hedduu irratti callisaa fakkaachuu akka dandaʼu isin yaadachiisuu barbaada; isaan keessaa tokko tokko anaa fi haadha manaa kootiif baayʼee barbaachisoo fakkaachuu dandaʼu. Murtoowwan kun mucaan tokko kolleejjii kam akka dhaqu yookaan hojii lama keessaa isa kam akka filatu ilaallachuu dandaʼu. Murtoowwan akkasii hedduu keessatti, Hafuurri nu bira jiraatus, qajeelfama dhuunfaa addaa hin argannu. Taʼus, Waaqayyo yeroo garaagaraatti balbala cufame yookaan baname fayyadamuudhaan gidduu seena.

Erga fuudhee barnoota kolleejjii koo itti fufee booda, anii fi haati manaa koo mana jireenyaaf taʼu garuu gatii rakasa qabu barbaadaa turre. Imala dheeraa gara Floridaatti goone irratti mana sochoʼu tokko bitnee boodarra gurguruun, mana kireeffachuu caalaa gaarii taʼa jedheen yaade; amma yaadni sun Hafuura Qulqulluutiin kakaafamuu isaa nan hubadha. Garuu nu dargaggootaa fi hiyyeeyyii turre. Kun kan hin dandaʼamne fakkaate! Waaʼee kana Waaqayyoon gaafadheera jedhees hin yaadu. Taʼus, Waaqayyo namni manneen kireessu tokko, mana sochoʼu paarkii isaa keessa jiru keessaa tokko akka bitnu nuuf dhiheessuudhaan gidduu seene. Maallaqa yookaan qabeenya tokko illee waan hin qabneef, namichi liqii keenyaaf nu wajjin mallatteessuuf of dhiheesse. Waggaa tokkoo fi walakkaa booda mana sana gurguruudhaan, liqii malee yunivarsiitii keessaa baannee sadarkaa itti aanu, leenjii hojii, jalqabuuf deemne; kunis hojii misiyoonummaa biyya alaa keessatti hojjechuuf nu qopheesse. Qajeelfamaa fi humna kennuun harka wal qabatanii hojjetan.

Hafuurri Waaqayyoo kallattii kennee ni geggeessa. Garuu yeroo hedduu Gooftaan, qajeelfama addaa yookaan gidduu seenuu malee murtoo sirrii gochuu akka dandeenyu akka beeku hubachuu qabna. Ogummaa Waaqayyoo waliigalaa barbaadaa utuun jiruu, koorsii barbaade akka filadhu yookaan gara mana barumsaatti biskileetiin yookaan konkolaataadhaan akka deemu naaf dhiise. Akka waliigalaatti, Gooftaan hojii Isaa isa waliigalaa raawwachuuf waan nu barbaachisu akka nuuf kenne amanna; kunis nuuf gaʼa. Wanti qabnu gaʼaa yoo taʼe maaliif qajeelfama addaa kennuu qaba? Yeroon qajeelfamni addaa barbaachisu ni jira; Innis amanamummaadhaan ni kenna! Abbaan tokko mucaan isaa waan guyyaa guyyaatti irraa eegu hunda guyyaa hunda irra deebiʼee hin himu; mucaan sun waan hojjechuu qabu dursee akka barate waan amanuuf. Garuu abbaan sun ilmi isaa qajeelfama addaa akka barbaadu yoo hubate, bilisummaadhaan isa wajjin dubbata. Kanaaf yeroo hunda ogummaa Isaa barbaaduu fi Hafuura irratti hirkachuu qabna; yoo kana hin goone, karaa addaa Inni ittiin nu qajeelchuu fi nu geggeessu ni dhabna.

Fakkeenyi kan biraa yaada kana nuuf jabeessa. Gooftaan tajaajila barreessuutti waan na waameef yeroo baayʼee qajeelfama Isaa barbaada. Ganama, erga kadhadhee fi wantoota guyyaa sana keessatti raawwachuu qabu yookaan rakkoowwan fuula koo dura jiran irratti xiinxalee booda, xinnoo dhaabadhee ogummaa fi hubannaa Waaqayyoo barbaada. Yeroo baayʼee Hafuurri Waaqayyoo dhimma garaagaraa akkamitti akka yaadu, barreeffama tokko akkamitti akka jalqabu fi yaadawwan kanneen biroo sammuu kootti fida. Kun hojii Hafuuraa ti. Yeroo tokko tokko yaada tasa dhufe qofa fakkaata; yeroo biraa garuu yaadni sun balʼachaa deema. Caalaatti irratti yoon xiinxale, yaadni tokko keeyyata guutuu taʼa. Kana jechuun, akkamitti itti fufuu akka qabu na qajeelchaa jira. Inni na barsiisa. Yaadawwan kun yeroo hunda Dubbii Waaqayyoo wajjin walii galu; taʼus guyyaa koo akkamitti akka itti fufu qajeelfama addaa naaf kennu. Qajeelfamni sun waan ani hojjedhu dursa akka argatu nan godha—nama kana bilbili yookaan boqonnaa murtaaʼe tokko keessatti keeyyata kana dabali. Kun kennaa hafuuraa addaa hin fakkaatu; hojii dhuunfaa Hafuurri fedha Abbaa karaa jireenya kootiin raawwachuuf hojjetu dha.

Mee kennaawwan Hafuuraa yeroo gabaabaaf haa ilaallu; boodarra balʼinaan isaan mariʼanna. Obboleettiin tokko kennaa ogummaa qabdi haa jennu (1 Qorontos 12:8). Kennaan kun Hafuurri dandeettii fi bakka isheen jirtu fayyadamuudhaan dhagna Kiristoos caalaatti ijaaruuf karaa isheetiin hojjechuu filachuu Isaa mirkaneessa. Fedhii fi dandeettii sana amanaa tokkoof kan kennu Hafuura Waaqayyoo ti. Kanaaf fedhii fi dandeettii kana of keessatti arguun, fedhii namoota naannoo keenya jiranii hubannee isaan gargaaruuf qophaaʼuu keenya mulʼisa. Kennaan sun, fedhii fi dandeettii keessatti mulʼatu, qajeelfama Waaqayyoo nuuf taʼa.

Amma qajeelfama dhuunfaa, isa qajeelfama waliigalaa guddaa Hafuurri kennu keessaa kutaa tokko taʼe, irratti haa deebinu. Amantoonni murtoo addaa tokko irratti fedha Waaqayyoo beekuu yookaan barbaaduu irratti baayʼee xiyyeeffatanii, dhugoota kallattii kennan warra buʼuura isaa keessa jiran dhabuu fakkaatu. Dhugoota kana yoo dhaban, salphaatti yaaddaʼanii dhimma harka ofii isaaniitti fudhatu. Jalqaba, Hafuurri waan nu barbaachisu dhugumaan akka beeku yaadachuu qabna.

“Isin akka isaanii hin taʼinaa; abbaan keessan utuma isin hin kadhatin iyyuu waan isin barbaachisu ni beekaatii.” (Maatewos 6:8).

Dhugaan kun wanta nu mudatu kam irrattuu akka hin naaneef amantii nuuf kenna. Waaqayyo fedhii keenya isa dhugaa dursee beeka; nuufis ni yaada.

Lammaffaa, yeroo sirrii keessatti deebii sirrii kennuu akka dandeenyuuf Hafuurri beekumsa sana yeroo isaatti nuuf dabarsa. Hafuurri hamma nu baachuu dandeenyu beeka; kanaaf yeroo nu barbaachisutti waan nu barbaachisu qofa nuuf kenna. Fakkeenyaaf, Waaqayyo Yoosefiif abjuu hedduu mulʼise. Abjuun sun obboloota isaatiin yeroo gurguramee akka garbaatti ilaalametti abdii akka isaaf kennuuf, jireenya isaa keessatti baayʼee dursee kenname. Abjuun ijoollummaa isaa sun gara fuulduraa fagoo keessatti qofa raawwatame (Uumama 37:5–10). Yeroon Waaqayyoo yeroo hunda sababii qaba. Geggeessummaan Waaqayyoo waan gaarii fi nama gammachiisu qofa wajjin walqabata jennee yaanna; garuu yeroo tokko tokko akkas miti. Yesuusiif, diiyaabiloos isa qunnamuun geggeessummaa sana keessaa ture; kunis lola Isaa keessaa isa cimaa tokko ture.

Kanaaf Hafuurri yeroo hunda karoora Waaqa Abbaa jireenya keenyaaf qabu wajjin akka wal fakkaannu nu geggeessa. Kiristaanichi Waaqayyo fedhii dhuunfaa isaa akka guutu gochuu qofatti qabamuu hin qabu; kanaa mannaa, fedha Waaqayyoo keessatti gahee isaa beekee raawwachuuf gargaarsa barbaaduu qaba. Hafuurri, Abbaa isa samii wajjin mudaa tokko malee hojjechuudhaan, fedha Waaqayyoo beeka; yeroo barbaachisutti nuuf dabarsa.

Yesuus yeroo tokko tokko halkan guutuu illee Abbaa wajjin kophaa Isaa kan dabarse, fedha Abbaa Isaa beekuu fi isaatiin jabaachuuf taʼuu akka dandaʼu nan yaada (Yohannis 6:15). Gufuuwwan fedha Waaqayyoo ifatti adda baasnee beekuu nu dhowwan keessaa inni guddaan, jireenya keenya fedha Isaa raawwachuuf guutummaatti utuu hin kennin, dhimmoota baayʼee barbaachisoo hin taane irratti akka nu geggeessu eeguu keenya dha—dhimmoonni sun nuuf baayʼee barbaachisoo fakkaatan illee. Kun mana nama tokkootti karaa gaafachaa, daandiiwwan xixiqqoo qofa beekuu barbaaduu, garuu daandiiwwan guguddoo gara isaanii geessan beekuun barbaachisaa taʼuu tuffachuu fakkaata. Yeroo hunda ajajamummaadhaan Gooftaa wajjin yeroo yoo dabarsine, Hafuurri Waaqayyoo fedha Isaa beeknee akka raawwannu nu qajeelcha jennee amanuu dandeenya. Garuu wanti nu barbaachisu duraan nuuf kenname yoo taʼe qajeelfama addaa arganna jechuu akka hin taane yaadadhaa. Gooftaan guyyaa guyyaatti Isatti dhiʼaannee, ogummaa fi qajeelfama Isaa isa waliigalaatiif yeroo hunda dammaqoo akka taanu barbaada.