Gaaleewwan Biroo Kakuu Moofaa Keessatti

Kakuun Moofaan gaaleewwan Hafuura Waaqayyootiin guutamuu wajjin amala wal fakkaataa qaban hedduudhaan guutameera. Isaanis wantoota armaan gadii agarsiisu:

• (1) Argamuun Waaqayyoo isaan wajjin jiraachuu—Dh.K.D. 400 booda raajonnii fi abbootiin murtii waan hin turreef kun hin mulʼanne;
• (2) Waaqayyo saba Isaa keessatti dubbachuu fi fedha Isaa hojii irra oolchuuf fedhii qabaachuu; fi
• (3) Karaalee waliigalaa Gooftaan kaayyoo Isaa itti raawwatu.

Gaaleewwan kana keessaa muraasa haa ilaallu.

Musee irratti “Hafuura si irra jiru” (Lakkoobsa 11:17) irraa fudhatamee “maanguddoota torbaatama irra kaaʼame… Hafuurri isaan irra boqote” (Lakkoobsa 11:25). Iyyaasuun “nama Hafuurri keessa jiru” jedhame (Lakkoobsa 27:18). “Hafuurri Waaqayyoo isa irra buʼe” jechuun Ootniiʼel abbaa murtii irratti dubbatame (Abbootii Murtii 3:9–10); haaluma wal fakkaatuun Yiftaa abbaa murtii “irra buʼe” (Abbootii Murtii 11:29). Hafuurri Waaqayyoo Saamson irra deddeebiʼee akka buʼe dubbatameera (Abbootii Murtii 13:25; 14:6, 19). Saamuʼeel raajichi Saaʼoliin akkana jedhe:

“Hafuurri Waaqayyoo humnaan sirra ni buʼa; atis isaan wajjin raajii dubbatta; geeddaramtees nama biraa taata.” (1 Saamuʼeel 10:6).

Boqonnaa tokko booda wanti sunuma taʼe: “Hafuurri Waaqayyoo humnaan Saaʼol irra buʼe” (1 Saamuʼeel 11:6); kanaanis Saaʼol mootichi karaa Waaqayyootti saba sirriitti geggeessuu dandaʼe. Hafuurri Waaqayyoo Saaʼol irraa fagaate (1 Saamuʼeel 16:14); “Hafuurri Waaqayyoo guyyaa sanaa jalqabee humnaan Daawit irra buʼe” (1 Saamuʼeel 16:13).

Kanaaf Kakuun Moofaan, Waaqayyo namoota murtaaʼan filatee jireenya isaanii keessatti yeroo hojjetu, hojii humna qabeessa karaa Hafuura Waaqayyoo raawwatu galmeessa. “Guutamuu” jechuun gaaleewwan akka “irra buʼe,” “irra boqote,” fi “irra jira” (Isaayyaas 61:1) jedhanitti baayʼee dhiʼaata. Kaayyoon isaa akka haala adda addaatti garaagara taʼus, harki Waaqayyoo dhimma ilmaan namootaa keessatti, karaa namoota biroo hojjechuudhaan, akka jiru mulʼisa. Akkaataa kana Kakuu Haaraa keessatti caalaatti ifatti argina. Kanaaf Kakuu Moofaa keessatti Hafuurri Waaqayyoo namoota murtaaʼan Hafuura Isaatiin guutee, kaayyoo Isaa addaa akka raawwatan nama Waaqayyoof humna kennuudhaan, filannoodhaan hojjechaa ture. Kunis hojii Waaqayyoo Kakuu Haaraa keessatti raawwatamuuf fakkeenya kaaʼe.

Waan Kakuu Moofaa keessatti ilaalle hedduu haa gabaabsinu. Museen Hafuurri saba Waaqayyoo hedduu irra akka buʼu hawwe (Lakkoobsa 11:29). Hafuurri maanguddoota torbaatama irra yeroo buʼe illee yeroo muraasaaf qofa ture (Lakkoobsa 11:25); gareen sun yeroo tokko qofa raajii dubbate. Kakuu Moofaa keessatti Gooftaan saba Isaa wajjin jiraachuuf isaanitti dhiʼachaa ture; taʼus, baayʼee dhiʼoo miti.

“Naannoo tullichaatti saba sanaaf daangaa tolchiitii akkana jedhiin; ‘Isin akka tulluu sanatti ol hin baane yookaan akka qarqara isaa illee hin tuqne of eeggadhaa. Namni tulluu sana tuqu kam iyyuu haa ajjeefamu.” (Baʼuu 19:12).

Iyyaasuu fi maanguddoonni hanga kutaa tokkootti qofa tulluu ol baʼuu eeyyamaman (Baʼuu 24:9–15); Musee qofatu hanga fiixee isaatti baʼe. Sabni sun qulqulleeffamee ture; taʼus, yoo dheekkamsi Waaqayyoo isaan irra buʼe malee tulluu sana tuquu hin qaban ture. Sabni Waaqayyoo cubbuu isaanii irraa kan kaʼe, Waaqa qulqulluu irraa fagaatanii akka turaniif daangaa lubummaa fi dunkaana qulqulluu isaan barbaachise. Sababiin isaas cubbuun isaanii akka Kakuu Haaraa jalatti dhiifamu sanatti hin dhiifamne; Kakuu Haaraa keessatti wanti hundi dhugumaan gara gaariitti jijjiirame.

Kutaa kana Zakkaariyaas 4:6 eeruudhaan xumurra:

“Kanaafuu inni akkana naan jedhe; “Kun dubbii Waaqayyoo kan Zarubaabeliif kennamee dha: ‘Hafuura kootiin malee jabinaan yookaan humnaan miti’ jedha Waaqayyo Waan Hunda Dandaʼu.” (Zakkaariyaas 4:6).

Fakkiin walxaxaan mukkeen ejersaa lama yeroo hunda ibsaa Gooftaa guutan, ibsichi yeroo hunda akka bobaʼu mirkaneessuuf ragaa dha. Humni saba Waaqayyoo dhaabbilee yookaan gamoowwan keessa hin jiru; Hafuura Waaqayyoo isa yeroo hunda isaan guutu keessa jira.

B. Kakuu Haaraa Keessatti Hafuuraan Guutamuu

Kakuu Haaraa keessatti “Hafuuraan guutamuun” yeroo baayʼee eerama; dhufaatii Yesuus, guutamuu Isaa fi Inni nu guutuu—nu dibuu—gidduu walitti dhufeenya uuma. Gaalee “guutame” jedhu fayyadamuudhaan jechoota ibsa kanneen biroo irraa adda baasuuf hin yaallu; kanaa mannaa, Hafuura Qulqulluun saba Isaa hunda irra dhufee dhiibbaa guddaa isaan irratti gochuu akka barbaadu agarsiifna.

Kakuun Haaraan fannoo irratti chaappaaʼamuu isaa dura, akkuma Kakuu Moofaa keessatti taʼaa ture, Hafuurri namoota murtaaʼan irra filannoodhaan qofa buʼa ture: Yohannis cuuphaa fi namoota dhaloota qulqulluu Yesuus wajjin walqabatan, itti aansuunis Yesuus mataa Isaa.

Kakuu Haaraa Dura

Dhaloota Yohannis Cuuphaa

“inni fuula Gooftaa duratti guddaa taʼaatii. Daadhii wayinii yookaan dhugaatii nama macheessu gonkumaa dhuguu hin qabu; utuma garaa haadha isaa keessa jiruus Hafuura Qulqulluudhaan ni guutama.” (Luqaas 1:15).

“Elsaabeexis yommuu nagaa Maariyaam dhageessetti mucaan sun gadameessa ishee keessa uʼutaale. Elsaabeexis Hafuura Qulqulluudhaan ni guutamte.” (Luqaas 1:41).

“Zakkaariyaas abbaan Yohannis Hafuura Qulqulluudhaan guutamee akkana jedhees raajii dubbate:” (Luqaas 1:67).

Yohannis cuuphaan yookaan Zakkaariyaas lubichi qofa miti; Elsaaʼiin illee—tarii dubartii waaʼee ishee yeroo jalqabaatiif akkas jedhame—Hafuura Waaqayyootiin guutamte. Argamuun Waaqayyoo Elsaaʼii keessatti hojii Gooftaa addaa tokko jalqabsiise. Waaqayyo Elsaaʼiin dulluma isheetti dinqiidhaan ilma akka deessu qofa hin goone; namoonni hojii Waaqayyoo akka ilaalanii fi Dubbii Isaa akka dhagaʼaniif, karaa raajotaa dhiiraa fi dubartii ifatti labsisiise.

Tajaajila Yesuus

“Hafuurri Qulqulluun bifa gugeetiin mulʼatee isa irratti gad buʼe. Sagaleen, “Ati Ilma koo isa ani jaalladhuu dha; ani sitti nan gammada” jedhu tokkos samii irraa ni dhufe.” (Luqaas 3:22).

“Yesuus Hafuura Qulqulluudhaan guutamee Yordaanosii kaʼee Hafuuruma sanaan gammoojjiitti geeffame;” (Luqaas 4:1).

Waaʼee Yesuusii fi Hafuura Qulqulluu waan baayʼee dubbachuun ni dandaʼama; keessaa muraasni kutaa kitaaba kanaa kanneen biroo keessatti ibsameera. Kaayyoon keenya as irratti garuu, guyyaa cuuphaa Isaa yeroo Hafuurri Qulqulluun akka gugeetti Isa irra buʼee jalqabee, Yesuusis “Hafuura Qulqulluutiin guutamee” akka ture agarsiisuu dha. Kun fakkii Abbaan Ilma Isaa Masiihicha hojii Isaatiif dibuu ti. Kanaaf Yesuus “Hafuura Qulqulluutiin guutame” jedhamee waan dubbatameef, hojiin Isaa guutummaatti Hafuura Qulqulluutiin humna argate. Ani Yesuus tajaajila Isaa waaqummaa Isaa, isa akka Filiphisiyus 2:3–11 keessatti ibsametti itti fayyadamuu dhiise, irratti utuu hin taʼin guutummaa Hafuuraa kanaan geggeesse jedheen amana.

“Yesuus humna Hafuuraatiin Galiilaatti deebiʼe; oduun waaʼee isaas baadiyyaa guutuu keessa faffacaʼe.” (Luqaas 4:14).

Xumura kana irraa wantoonni barbaachisoon hedduun jiru. Tokkoffaa, Hafuurri Yesuus keessa hojjetaa ture sunuma jireenya saba Waaqayyoo keessattis akka hojjetu agarsiisa. Kanaaf sabni Waaqayyoo kaayyoo Isaa akka hin raawwanne wanti isaan dhowwu jiraachuu hin qabu. Dhugaan kun amantii keenya ijaara. Lammaffaa, waldaan duʼaa kaʼuu Yesuus booda tajaajila Isaa itti fufsiistu taatee mulʼatti. Kun Yohannis 14–16 fi Hojii Ergamootaa keessatti ifatti mulʼata; boodarra kitaaba kana keessatti caalaatti ni ibsama. Kanaaf aangoo dabarsuun, akka jedhutti, Maatewos 28:18–20 keessatti baayʼee humna qaba. Sabni Waaqayyoo ergama Waaqayyo biyya lafaaf qabu raawwachuuf itti gaafatamummaa qaba. Sadaffaa, Hafuura Qulqulluun saba Waaqayyoo akkamitti akka dibu baayʼee beekuu barbaanna. Dhumarratti, gaaleen “guutame” jedhu argamuu fi kennaawwan murtaaʼan Hafuura Qulqulluu irraa dhufan argisiisa. Qulqulluu taʼuun isaanii hojii fi kaayyoo Waaqayyoo qulqulluu akka mulʼisan nu yaadachiisa.

Kakuu Haaraa Booda

Kakuun Haaraan jalqabamuun, akkaataa Hafuurri Waaqayyoo saba Isaa keessatti itti hojjetu irratti jijjiirama guddaa fide. Namoota muraasa filataman keessatti hojjechuu mannaa, kaayyoon Hafuuraa fedha furii Waaqayyoo isa caalaa guddaa raawwachuuf saba Waaqayyoo hunda guutuu dha. Kanaaf sabni Waaqayyoo amma yeroo hunda Hafuura Waaqayyootiin guutamuu, kennaawwan Hafuuraan isaaniif kennaman itti fayyadamuu, jireenya qulqulluu jiraachuu fi yeroo wal fakkaatutti ergama wangeela Yesuus Kiristoos biyya lafaatti babalʼisuu raawwachuu qabu jennee xumura.

Humni dabalataa kun keessumaa kakaʼumsa guddaa Kitaaba Hojii Ergamootaa keessatti waldaan gara biyya lafaatti ergamuudhaan jalqabe, hanga harʼaatti itti fufes, keessatti mulʼata. Namni tokko bidiruu motora gurguddaa lama qabu yeroo argu, “Bidiruu humna akkasii qabu maaliif barbaadu?” jedhee gaafachuu dandaʼa. Yeroo baayʼee, qurxummii galaana fagoo keessatti qabuuf akka taʼe itti himu. Motorri tokko yoo dhaabateef galaana keessa motorri lama malee deemuu hin barbaannu. Haaluma kanaan, Waaqayyo saba Isaatiif Hafuura Qulqulluun kennaa kennuudhaan waldaaf humna kenna; kanaanis akeeka, kaayyoo fi karaa waldaa keessaa fi karaa ishee humnaan hojjechuuf qabu ifatti mulʼisa.

Hafuurri Waaqayyoo Kitaaba Hojii Ergamootaa keessatti yeroo 64 fayyadameera; kana kutaa lamaatti qooduu dandeenya: dhaloota waldaa fi jireenya waldaa. Boqonnaa boodaa keessatti Efesoon 5 fi akkaataa Phaawulos “Hafuura Waaqayyootiin guutamuu” jedhu itti fayyadame caalaatti qoranna. As keessatti mata-duree kana tuquu qofa; guutummaatti ibsuuf hin yaallu. Dhimmoonni caalaatti rakkisoon gara dhuma kitaabaatti addaan baafamanii ni mariʼatamu. Jechi “Hafuura” jedhu Kakuu Haaraa keessatti yeroo 223 fayyadamus, as keessatti Hojii Ergamootaa qofa irratti xiyyeeffanna.