Kutaa 3: Tajaajila Kiristaanaa—Amantii fi Guutummaa

“Yeroo hafuurri Qulqulluun isin irra buʼutti garuu humna ni argattu; isinis Yerusaalem keessatti, Yihuudaa hundaa fi Samaariyaa keessatti, hamma qarqara lafaattis dhuga baatota koo ni taatu.” (Hojii Ergamootaa 1:8).

Buufanni sadaffaan kun gara odoola Tajaajila Kiristaanaa akka ceenu nu dandeessisa; achittis amantii Kiristaanaa fi guutummaa Hafuura Qulqulluu qoranna. Amantoonni dhimma kana irratti hiika garaagaraa hedduu qabu; kanaaf Kitaabonni Qulqulluun maal akka jedhan of-eeggannoodhaan ilaalu qabna. Dhimma amantii keenyaa kana ilaalchisee Waaqayyo maal akka amannu barbaadu nu wajjin qoradhaa.

2 Pheexiros 1:19–21

Hordoftoonni Yesuus “Kitaabicha,” jechuunis Dubbii Waaqayyoo isa amma Kitaaba Qulqulluu jedhamee beekamu, irratti hundaaʼanii jiraatu. Kitaabni kun barsiisa amantootaa, hojii isaanii fi amantii isaanii irra caalaa boca (2 Ximotewos 3:16–17). Dura Boqonnaa 2 keessatti Hafuurri yaada Waaqayyoo akkamitti akka beeku (1 Qorontos 2:10), akkasumas beekumsa kana amanamummaadhaan akkamitti akka qoodu baranneerra. Beekumsa kana qooduun amanaa barsiisuu, kakaasuu fi qajeelchuu (Boqonnaa 10) of keessatti qabata. Kana malees, karaaleen addaa Hafuurri Waaqayyoo ittiin Kitaaba Qulqulluu uumee fi itti fayyadamu baayʼee barbaachisoo dha.

A. Hafuurri Kitaabota Qulqulluu Uuma

2 Pheexiros 1:19–21

“Kanaafuu dubbiin raajonni dubbatan sun ittuma caalee nuuf mirkaneeffame; isinis hamma boruun baqaqee bakkalchi barii garaa keessan keessatti baʼutti yoo akkuma ibsaa dukkana keessatti ibsuutti dubbii kanaaf xiyyeeffannoo kennitan waan gaarii gochuu keessan. Raajiin Katabbii Qulqulluu kam iyyuu hiikkaa raajichaa kan mataa isaatiin akka hin dhufin duraan dursitanii beekuu qabdu. Raajiin takkumaa fedhii namaatiin hin dhufneetii; garuu namoota Waaqaatu Hafuura Qulqulluudhaan geggeeffamee dubbate.” (2 Pheexiros 1:19–21).

“Dubbii raajii” (lakkoofsa 19) jechuun Kitaaba Qulqulluu ifatti argisiisa; raajiiwwan ijaarsa isaa keessatti gahee guddaa qabaachuu isaanii nu yaadachiisa (Hojii Ergamootaa 1:16). Yeroo 2 Pheexiros barreeffametti Kakuun Haaraan irra caalaan isaa amma iyyuu hin barreeffamne yookaan hin raabsamne waan tureef, as irratti irra caalaa Kakuun Moofaan ilaalama. Taʼus, qajeelfamnii fi akkaataan ijaarsa kanaa Kitaabota Qulqulluu hunda ibsa; sababiin isaas hundi isaanii Hafuura Waaqayyoo isumaatiin bocaman. Hafuurri Waaqayyoo karaa Dubbii Waaqayyoo saba Isaa jabeessa, geggeessa, karaa biraatiinis isaan gargaara. Kanaaf sabni Waaqayyoo Dubbii Isaatiif xiyyeeffannaa guddaa kenna.

Namoonni hedduun Dubbii Waaqayyoo irratti amanannaa isaanii akka dhaban shakkii hin qabu. Kun keessumaa seenaawwan sobaa waaʼee madda Kitaabota Qulqulluu kaʼanii fi kitaabota sobaa akka barreeffamoota Ginoostikii guddisuuf yaaliin godhamu hundumaa irraa dhufa. Namoonni hedduun kitaabota wangeela sobaa dubbatanitti caalaatti gammadu; warri kaan immoo Dubbii Waaqayyoo jecha namaa qofa jedhanii xumuru. Dhiheenya kana namni tokko—nama jalqabaa miti!—Kitaabonni Qulqulluun hundi hiika namaa ti naan jedhe. Karaaleen sobaa kun hundi warra amantii keessaa hin jirreef humna Dubbii Waaqayyoo gadi buusu. Amantii dhabuun akka golgaa tokkootti taʼee, warra qoosan Dubbii Waaqayyoo irraa fageessa. Amantoonni garuu amantii fi of-kennaa Dubbii Waaqayyoof qabaniin yeroo hunda kakaʼumsa Waaqayyo biraa argatu.

Lakkoofsa 19 keessatti Pheexiros “dubbiin raajii caalaatti nuuf mirkanaaʼeera” jechuu isaa hubadhaa. Pheexiros Dubbiin Waaqayyoo yeroo hunda amanamaa akka ture, amma garuu dhugummaa fi barbaachisummaan isaa caalaatti ifa taʼuu isaa dubbata. Kakuun Moofaan raajiiwwan hedduu qaba. Inni kutaa Dubbii Waaqayyoo taʼee yoo itti fufes, raajiiwwan sun yeroo sana amma iyyuu waan hin raawwataminiif, dhugaa taʼuu isaa salphaatti mirkaneessuun yookaan agarsiisuun hin dandaʼamu ture. Raajiiwwan hedduu waaʼee dhaloota, dhufaatii, tajaajila, duʼaa fi deebiʼee dhufuu Masiihichaa dubbatan yaadaa. Akkuma deebiʼee dhufuun Kiristoos hanga ammaatti hin raawwatamin, yeroo sana raajiiwwan sun hundi hin raawwatamne turan. Taʼus, raajiiwwan hedduun amma raawwatamaniiru; kanaaf caalaatti mirkanaaʼoo taaneerra! Kiristoos dhufeera; kanaaf warra ragaa dabalataa barbaadaniif dubbiin raajii amma caalaatti mirkanaaʼeera. Dhugumatti, qorannaan amantii Kiristaanaa falmaan ittisu, gaaffii namootaa deebisee sirrummaa fi amanamummaa Kitaabota Qulqulluu mirkaneessuuf guddateera.

Fakkeenyaaf, Phenxeqostee jalqabaa duʼaa fi duʼaa kaʼuu Kiristoos booda, Pheexiros waldaa sanatti akkana jedhee labse:

“Akkanas jedhe; “Yaa obboloota, dubbiin kitaabaa kan Hafuurri Qulqulluun yeroo dheeraan dura waaʼee Yihuudaa isa warra Yesuusin qaban fide sanaa afaan Daawitiitiin dubbate sun raawwatamuu qaba.” (Hojii Ergamootaa 1:16).

Pheexiros duʼa Yesuusii fi gantummaa Yihuudaa illee ilaalchisee, “dubbiin Kitaabaa raawwatamuu qaba ture” jechuun guutummaatti amaneera.

Raajiiwwan kam Pheexiros kana hammana akka amanu isa godhan jennee gaafachuu dandeenya. Uumama 37 keessatti Yoseef, inni Waaqayyo filate, obboloota isaatiin gantamee illee akkamitti Israaʼelin akka fayyisu argina. Dubbiin raajii kun Ilmi Waaqayyoo mataan Isaa obboloota Isaatiin—firoota Yihuudotaatiin—gantamuu Isaa illee dursee dubbata.

“Yihuudaanis obboloota isaatiin akkana jedhe; “Obboleessa keenya ajjeefnee dhiiga isaa dhoksuun buʼaa maalii nuu qaba? Kottaa Ishmaaʼeelootatti isa gurgurra malee harka keenyaan isa hin tuqnuu; inni obboleessa keenyaa fi foon keenya.” Obboloonni isaas yaada kana fudhatan. Yommuu daldaltoonni Midiyaan achiin darbuuf dhufanittis obboloonni Yoosef boolla keessaa harkisanii ol isa baasanii meetii saqilii digdamaatti Ishmaaʼeelootatti isa gurguratan; jarris Gibxitti isa geessan.” (Uumama 37:26–28).