Raajiin jechoota kana keessa jiru garuu jechoota waaʼee gantummaa Yesuus ilaalchisee duraan barreeffaman kanneen birootiin caalaatti ifa taʼe. Lakkoofsonni armaan gadii yeroo michuun Yesuus dabarsee Isa kenne dhukkubbii Inni baate ibsu.

“Michuun koo inni natti dhiʼaatu, inni ani amanadhe, inni buddeena koo nyaate koomee isaa natti ol fudhate.” (Faarfannaa 41:9).

“Utuu diinni na arrabsee, silaa obsuu nan dandaʼa ture; utuu amajaajiin natti kaʼee, silaa jalaa dhokachuu nan dandaʼa ture. Garuu siʼi namuma akka kootii, hiriyaa koo, michuu koo kan natti dhiʼaatutu waan kana godhe.” (Faarfannaa 55:12–13).

Kitaabonni Qulqulluun gantummaa kana qofa utuu hin taʼin, balʼina waliigaltee sanaa illee dursee dubbatan.

“Anis, “Yoo wanni kun waan gaarii isinitti fakkaate, gatii koo naaf kennaa; yoo taʼuu baate immoo dhiisaa” nan jedheen. Kanaafuu isaan meetii soddoma naaf kennan. Waaqayyos gatii gaarii isaan itti na shallagan sana, “Mankuusa keessa buusi!” naan jedhe. Kanaafuu ani meetii soddomman sana fuudhee mana Waaqayyoo keessatti mankuusa keessa nan buuse.” (Zakkaariyaas 11:12–13).

Seenaa Kakuu Haaraa keessatti wanti kun hundi karaa dinqisiisaa fi sirrii taʼeen raawwatamuu isaa argina; kunis ragaa cimaa uuma. Yesuus bartoota Isaa jaallatamoo keessaa tokkoon gantamuun isaa raajiidhaan dursee dubbatame:

“Kanaanis wanni Ermiyaas raajichi dubbate sun ni raawwatame: Innis akkana jedha; “Isaan meetii soddomman, gatii isaa kan ijoolleen Israaʼel isatti shallagan sana fuudhanii,” (Maatewos 27:9).

Garuu gara dubbii Pheexiros Hojii Ergamootaa keessatti dubbateetti haa deebinu: “Yaa obboloota, dubbiin Kitaabaa kan Hafuurri Qulqulluun afaan Daawitiin waaʼee Yihuudaa duraan dubbate sun raawwatamuu qaba ture.” Raawwatamuu qaba ture. Haala kana keessatti Hafuurri Qulqulluun karaa raajota akka Daawit dubbate. Hafuurri Qulqulluun namoota hedduu keessa hojjetee, raajiiwwan hedduu akka dubbatan, jechoota sanas akka galmeessan godhe; kanaanis jechoonni sun dhugumaan Dubbii Waaqayyoo taʼan. Gantummaan Yihuudaa waan tasa taʼe fakkaachuu dandaʼa; garuu karaa raajiiwwan hedduu, Yihuudoonni Fayyisaan isaanii didamuu fi gantamuun isaa Kitaabota Qulqulluu mataa isaanii keessatti dursee dubbatamuu arguu dandaʼu.

Dhumarratti tuuta lakkoofsota humna qabeeyyii jecha Pheexiros, “caalaatti mirkanaaʼe,” jedhu mirkaneessan qabaanna. Kitaabni Qulqulluun Dubbii Waaqayyoo taʼuu isaa shakkuudhaan of rakkisuun nu hin barbaachisu. Akkuma Yesuus Kitaabota Qulqulluu xiyyeeffannaa fi ajajamummaa kenne, isaanis xiyyeeffannaa fi ajajamummaa wal fakkaatu argachuu qabu. Taʼus, yoo barbaachise, qabeenyonni qorannaa amantii falmaan ittisanii fi Kitaabota Qulqulluun “caalaatti mirkanaaʼoo” taʼuu isaanii ragaa baʼan hedduun jiru. Garuu dhugaa qoruuf qofa Kitaabota Qulqulluu xiinxalaa hin hafinaa. Erga amantanii booda, isaan irratti hundaaʼaa jiraadhaa!

Gahee Hafuura Qulqulluu Ijaarsa Kitaabota Qulqulluu Keessatti

Garuu itti fufuu keenya dura, raajiiwwanii fi Kitaabota Qulqulluu kana uumu keessatti gahee Hafuura Qulqulluu qorachuu barbaada. “Raajiin tokko iyyuu fedhii namaatiin hin dubbatamne; namoonni Hafuura Qulqulluutiin geggeeffamanii Waaqa biraa dubbatan” (lakkoofsa 21). Pheexiros itti fufee sababii Kitaabota Qulqulluu guutummaatti itti amanachuu dandeenyu kenna. Hafuura Qulqulluun karaa namootaa hojjete; kunis Kitaabonni Qulqulluun akkamitti akka uumaman irratti falmuun akka hin barbaachisne ifatti agarsiisa. Kitaabota Qulqulluu namoonni hin uumne; Hafuura Qulqulluutu uume. Yeroo waaʼee ijaarsa kitaabota fudhatama argatanii dubbannu, namni tokko waan namni biraa barreesse irratti falmaa gochuu miti; hojii Gooftaan karaa Hafuura Isaatiin hojjete adda baasuuf yaalii goona. Pheexiros 1 Pheexiros fedha namaa mataa isaatiin yookaan haala taateewwanii hiikuudhaan hin barreessine; Hafuurri Waaqayyoo akka barreessu isa kakaasee fi isa geggeesse. Kakaʼumsi Kitaabota Qulqulluu mulʼata wajjin wal fakkaata. Taʼus, namoonni tokko tokko dhugumaan waan ofii isaanii uuman namoota biraatti Waaqayyo akka isaaniif mulʼise himanii, mulʼata Waaqayyoo akka argan dubbatu.

Dhuguma, piroofeesaroota hedduu dabalatee namoonni dubbii Pheexiros mormuu dandaʼu; ni mormus. Garuu kana gochuun balaa ofitti fiduu dha; sababiin isaas Waaqayyo mataan Isaa adeemsa guddina Dubbii Isaa guutummaatti akka amanamuuf geggeesseera.

Hafuura Qulqulluun Dubbii Waaqayyootti Fayyadamuu Isaa

Hafuura Qulqulluun namoonni Kitaabota Qulqulluu akka barreessan isaan “geggeesse.” Kanaaf Dubbicha hubachuu fi itti fayyadamu keessatti Hafuurri Waaqayyoo akka nu geggeessu maaliif akka nu barbaachisu caalaatti hubanna: “Raajii Kitaabaa kam iyyuu namni tokko akkuma fedhetti hiikuu hin qabu” (lakkoofsa 20). Liberaalonni Kitaabota Qulqulluu akka waan namaan hojjetameetti yookaan akka kitaaba seenaa yookaan asoosamaa biroo kam iyyuutti yeroo qaban, gahee Hafuuraa isa hubannoo kennu keessatti murteessaa taʼe guutummaatti tuffatu. Kanaaf harʼa illee namoonni murtaaʼan—piroofeesaroota seminarii hedduu dabalatee—kutaan Kitaaba Qulqulluu kun yookaan sun Kitaaba Qulqulluu yookaan dhugaa miti jedhu. Isaan dinqii hin amanan; kanaaf kutaalee Kitaabota Qulqulluu hedduu isaan hin amanne of-tuulummaadhaan muranii baasuun rakkoo isaanitti hin taʼu! Loogiin isaanii waan isaan hojjetan hundumaa xureessa. Haaluma kanaan, ogeeyyiin sobaa kun amantii utuu hin qabaatin, jireenya isaanii guutuu Kitaabota Qulqulluu dogoggoraan dubbisuudhaan balaa ofitti fidu. Hafuura Waaqayyoo ni mormu; hubannaan sobaa madda Kitaabota Qulqulluu kun waldaa keessa babalʼatee, tiksee tokkoon tokkoon isaa gara dukkana amantii dhabuutti geessa. Namoonni waan uumamaa ol taʼe yeroo hin amanne, ijaarsa Kitaabota Qulqulluu keessatti gahee Hafuuraa isa barbaachisaa tuffatu. Dhumarratti namoonni qaroon akka isaanii qofti hiika dhugaa kennuu dandaʼu jedhanii xumuru. Yaadawwan Kitaaba Qulqulluu irratti barreeffaman hedduun yeroo fi maallaqa gubuu qofa; sababiin isaas dhimma guutummaatti barbaachisaa hin taane irratti yeroo isaanii balleessu, dhugaa tuffatanii sobaaf falmu, kanaanis barattoota isaanii karaa irraa balleessu.

Kitaabonni Qulqulluun garuu gara Kiristoos fakkaachuutti deddeebii keenya keessatti fi beekumsa Waaqayyoo dabaluuf kaayyoo qabnu keessatti kutaa murteessaa qabu. Leenjiileen hafuuraa kan akka guyyaa guyyaatti Kitaaba Qulqulluu qorachuu, yaadatti qabachuu fi irratti xiinxaluu, Dubbii Waaqayyoo gara garaa fi sammuu keenyaatti geessu. Kunis amanaan yeroo hunda Hafuuraan guutamee akka jiraatu isa dandeessisa. Garuu kun taʼuu isaa dura, Dubbii Waaqayyoo irratti amantii fi amanannaa qabaachuu qabna.