C. Eebbawwan Addaa Ibsuu

Yohannis 15:7–8

Waaʼee hojii Hafuura Qulqulluu jireenya keenya keessatti hojjetu Kitaabni Qulqulluun maal akka jedhu jabeessinee hubannee gatii isaa erga beeknee booda, muuxannoowwan addaa Hafuura Qulqulluu sabni Waaqayyoo yeroo tokko tokko qaban caalaatti hubachuu dandeenya. Amantoonni tokko tokko muuxannoowwan kana daangaa malee guddisu; warri kaan immoo guutummaatti isaan haalu. Nuti garuu Musee, Yesuus, Phaawulos, Yohannisii fi warra kaan, Waaqni keenya inni ulfina qabeessi yeroo tokko tokko ayyaana Isaa karaa Hafuura Isaatiin humnaan mulʼisuuf akka filatu beekan wajjin walii galla. Muuxannoowwan kana keessaa tokko tokko—kun of-eeggannoodhaan hubatamuu qaba—ifatti soba; warri kaan garuu dhugaa dha. Fakkeenya isa dhumaatiif, Phaawulos ergamichi 2 Qorontos 12:1–2 keessatti gara samii sadaffaatti imala ibsamuu hin dandeenyeen fudhatamuu isaa dubbata; qaamaan moo qaamaan ala akka taʼe inni hin beekne.

Namoonni tokko tokko miseensota waldaa keessatti duʼaa fakkaachuun waliigalaa mulʼatuu fi hojii addaa Waaqayyo warra kaan keessatti hojjetu walitti fidanii, namni tokko guutummaa Hafuuraa keessa jiraachuuf fayyina irraa adda taʼe muuxannoo Hafuuraa lammaffaa tokko qabaachuu qaba jedhanii xumuru. Mata-duree kana ammas gama biraatiin ilaaluuf lakkoofsawwan muraasa haa ilaallu. Dubbiin Yesuus inni nama kakaasu, Abbaa keenya isa samii irraa caalaatti baayʼee kadhachuu akka qabnu nutti himu irraa jalqabna.

“Erga isin warri hamoon iyyuu kennaa gaarii ijoollee keessaniif kennuu beektanii, Abbaan keessan inni samii irraa immoo hammam caalchisee warra isa kadhataniif Hafuura Qulqulluu haa kennuu ree!” (Luqaas 11:13).

Jechi “Hafuura Qulqulluu ... kennuu” jedhu, argamni Hafuura Waaqayyoo inni muuxatamu saba Isaa irratti akkamitti akka dhufu ibsa. Garuu of-eeggachuu qabna. Wantoonni sobaa baayʼataniiru. Hawwiin foon keenyaas kakaʼee hubannaa keenya duumessaan haguuguu dandaʼa. Phaawulos mulʼataa fi waan Waaqayyo isatti mulʼise dubbatus, kan dubbate warri Qorontos ergamoota sobaa duukaa akka hin fiigne eeguuf malee, muuxannoo isaa akka fakkeenya idilee warri kaan hordofaniitti dhiheessuuf hin turre (2 Qorontos 12:1–2, 12). Taʼus, Hafuuri Qulqulluun kennaa Waaqayyoo baayʼee gaarii, kan jireenya keenya irratti dhiibbaa gaarii gochuu qabu taʼee mulʼata.

Dhuguma, dubbiin kun nu burjaajessuu dandaʼa. Wanti jalqaba hubachuu qabnu, kun fannoo dura akka taʼee fi Kakuun Haaraan guutummaatti hojii irra hin oolle akka ture dha. Kana malees, jechi “Abbaan keessan inni samii irraa” jedhu, Yesuus warra fayyina barbaadaniif utuu hin taʼin barattoota Isa beekanitti dubbachaa akka ture argisiisa. Kanaaf, lakkoofsi kun Hafuurri akkamitti dhiibbaa nu irratti gochuu akka qabu murteessinee akka hubannuuf ifa taʼuu baatus, qabxiilee barbaachisoo hedduu nu barsiisa:

• Hojiin Hafuura Qulqulluu eebbawwan gurguddoo argachuu dandeenyu keessaa tokko taʼee ilaalamuu qaba.
• Wal-qunnamtiin Waaqayyoo wajjin qabnu yeroo hunda hojii Hafuuraa jireenya keenya keessatti hojjetu of keessaa qabaata.
• Waaqayyo kennaawwan Isaa warra caalan, kan akka Hafuura Qulqulluu, akka Isa irraa barbaannu ni jaallata—“warra isa kadhataniif.” Kennaawwan Gooftaa dhuunfaa, kadhatamuu kan qaban, fi addaa dha. Dhiʼeenyi Waaqayyoo wajjin caalu yeroo hunda daangaa Kitaaba Qulqulluu kan jaalalaa, dhiifamaa, ajajamuu fi gad of qabuu keessatti barbaadamuu qaba.

Kiristaanonni miseensonni waldaa baayʼeen akka waliigalaatti duʼaa fakkaachuun isaanii sirriitti isaan mufachiisa; akka isaan dammaqsuuf hojii Waaqayyoo addaa jireenya isaanii keessatti hubatamuu dandaʼu ni barbaadu. Garuu isaan keessaa baayʼeen jireenya haaraa isaan barbaachisa; muuxannoo fayyinaa dhugaa isa jalqabaa hin qaban. Armaan gaditti dubbiin Yesuus kan biraa, hojii Hafuuraa jireenya saba Isaa keessatti eegamu ifatti addeessa.

“Isin yoo na keessa jiraattan, dubbiin koos yoo isin keessa jiraate, waanuma feetan kadhadhaa; innis isiniif ni kennama. Isin yoo ija baayʼee naqattanii fi yoo barattoota koo taatan, kanaan Abbaan koo ulfina argata.” (Yohannis 15:7–8).

Yesuus waan ani karaa Hafuuraa Waaqayyoo wajjin muuxannoo idilee fi muuxannoo addaa lamaanuu jedhee waamu argisiisa. Muuxannoon Hafuuraa hundinuu addaa dha. Waaqni Hundumaa Dandaʼu karaa Hafuura Isaatiin saba Isaa wajjin wal-qunnama; garuu kun saba Waaqayyootiif waan idilee taʼuu qaba. Kanaaf amantoonni haaraan hundi akka kadhatanii fi Dubbii Waaqayyoo dubbisan barsiisna. Muuxannoowwan addaa dhufanii kan darban taʼus, amantoonni walitti dhufeenya Kiristoos keessa jiraatuu fi Dubbii Waaqayyootiin qajeelfamuun jiraachuu qabu. Yesuus yeroo hunda Isaa wajjin wal-qunnamtii qabaachuu yookaan Isaa keessa jiraachuu, dubbiin Isaas nu keessa jiraachuu dubbata. Kun waan idilee dha!

Akkuma muuxannoo addaa tokko, fakkeenyaaf “harka irra kaaʼuu” (Hojii Ergamootaa 8:18–19), barbaachisaa taʼuu irratti xiyyeeffachuu jalqabneen, dhugaa Waaqayyoo irraa xiyyeeffannaa keenya dhabna. Fakkeenyaaf, namoonni tokko tokko lallabaa dibata qabu barbaaduu fi “Hafuuraan kufuun” dirqama jedhu. Garuu barsiisa Hafuuraa armaan olii dagataniiru. Yeroo fayyinaatti waan nu barbaachisu hundumaa qabna. Akkuma Yohannis 15 armaan olii argisiisutti, Waaqayyo jireenya keenya keessa jiraata. (Kana malees, qaamaa fi sammuu keenya toʼachuu dhabuun deeggarsa Kitaaba Qulqulluu hin qabu.)

Muuxannoowwan addaa Hafuura Qulqulluu yeroo tokko tokko saba Waaqayyoo irratti dhufaniiru; gara fuulduraattis ni dhufu. Garuu Hafuuraan guutamuuf dirqama miti. Cubbuu keenya hundumaa yoo himanne, Hafuuraan guutamnee Gooftaa keenyaa wajjin wal-qunnamtii keessa jiraachuu irraa wanti nu dhowwu hin jiru. Walitti dhufeenya Waaqayyoo wajjin qabnu isa buʼuuraa ijaaruuf muuxannoowwan addaa barbaaduun dogoggora. Kanaa mannaa, muuxannoon addaa tokko yoo dhufe, wanta Kitaabota Qulqulluu keessatti ifatti barsiifame akka hin bakka buune, akkasumas barsiisa fayyinaa isa ijoo wajjin walitti dhufeenya qabuun sirriitti akka hubatame mirkaneessaa.

Armaan gaditti namoota Waaqayyoo jajjaboo sadii, warra Dubbii Waaqayyoo gadi fageenyaan hubatan taʼanii muuxannoowwan addaa Waaqayyo biraa argatan tarreesseera. Martyn Lloyd-Jones namoonni sadan kun muuxannoo Waaqayyoo addaa maal akka qaban wabii marsariitii miiljalee keessatti caqasame irraa dhagaʼuu dandeessu; yeroo jalqabaa armaan gaditti barreeffameera.

• John Flavel [Yeroo: 19:35–22:10]
• Jonathan Edwards [Yeroo: 22:16–24:34]
• D. L. Moody [Yeroo: 24:35–27:10]

Wanti isaan hundumaa walitti hidhu maal akka taʼe hubattan? Tokkoffaa, hundi isaanii guutummaatti Gooftaadhaaf of kennanii turan. Amantii isaanii keessatti jabaatanii dhaabatanii turan. Lammaffaa, muuxannoon kun akka hin eegamnee fi hin karoorfamne argina. D. L. Moody akkuma gochuuf kaʼetti, Gooftaa caalaatti beekuuf barbaadanii taʼuu dandaʼu; garuu isaan duraanuu Gooftaadhaaf jiraachaa turan. Muuxannoowwan addaa kun hundi argama Waaqayyootii fi dhugoota tokko tokko, kan akka jaalala Isaa, baayʼee cimaa taʼeen hubachuu isaaniitiin beekamu.

Muuxannoo hin barbaadinaa; Isa (Kiristoosin) barbaadaa. Isa beekuuf barbaadaa. Argama Isaa hubachuuf barbaadaa. Isa jaallachuuf barbaadaa. Guutummaatti Isa keessattii fi Isaaf jiraachuu, akkasumas guutummaatti of Isaaf kennuu akka dandeessaniif, ofii keessanii fi wanta biraa hundaaf duʼuuf barbaadaa. Inni wiirtuu yoo taʼe, nagaa keessa jiraattu. Garuu muuxannoo qofa—miira kakaasu, gammachuu cimaa—barbaadaa yoo jirtan, balbala wanta sobaaf banaa jirtu; tariis isa fudhattu (Martyn Lloyd-Jones, yeroo 34:11–34:48).

Kanaaf, muuxannoowwan addaa Hafuuraa karaa guutummaatti hin eegamneen saba Waaqayyoo irratti dhufuu akka dandaʼanii fi yeroo tokko tokko akka dhufan hubachuu qabna. Garuu yeroo hunda Dubbii Waaqayyoo wajjin wal-simu; adeemsa namni sun qulqullaaʼaa itti deemu wajjinis wal cinaa hojjeta—jecha biraatiin adeemsa sana saffisiisa. Hafuuri Qulqulluun nutis walitti dhufeenya Gooftaa wajjin qabnu keessatti guddachuu, dhugaa Isaatiif caalaatti miira qabaachuu, fi kanaan jireenya keenya keessatti jijjiirama dabalataa argachuu akka dandeenyu nutti argisiisa.

Xumura Barbaachisoo Lama

Xumura barbaachisoo lama ilaalcha keenya geggeessuu qabu: (1) Amantoonni Hafuura Waaqayyootiin guutamuu fi geggeeffamuuf muuxannoo Hafuuraa haaraa kan biraa isaan hin barbaachisu; (2) amantoonni tokko tokko muuxannoowwan addaa Hafuuraan jalqabaman, kan yeroo baayʼee dhimma Waaqayyootiif miira isaanii guddisanii tajaajilli isaanii caalaatti buʼa qabeessaa fi itti fufaa akka taʼu godhan, keessaa Waaqayyoon humnaan sochoofamaniiru (Yohannis 15:1–15).

Ilaalcha Seenaa

Qabxii muuxannoowwan addaa kana xumuruun dura, akka waliigalaatti waldaan Hafuura Qulqulluu fi muuxannoowwan Hafuuraa addaa kana akkamitti akka ilaalaa ture gabaabumatti gama seenaatiin ilaaluun gargaara. Daangaa darbuu guddaa yeroo ammaa fi duraan naannoo keenya ture irraa kan kaʼe, gara daangaa tokkootti jallachuu barbaanna—isa tokko duukaa fiignee isa kaan mormuu, yookaan faallaa isaa gochuu.

Jalqabarratti, Puriitaanummaan guddina goggogaa fi Kitaaba Qulqulluu wajjin wal hin simne kan Kaatolikii Roomaa keessatti argamu irraa fooyyaʼiinsa godhame bakka buʼa ture. Kitaaba kadhannaa warra kaaniin ajajame dubbisuu mannaa, Dubbii Waaqayyoo irraa bilisaan lallabuu irratti cichan. Sammuu fi garaa isaanii Dubbii Waaqayyootiif, jechuunis Waaqayyo mataa Isaatiif, banuu keessatti karaa qajeelchan. Garuu Puriitaanummaanis qormaata yeroo fi qorumsawwan isa hamaa wal fakkaatuun miidhame; kanaaf Puriitaanummaa keessatti deebiiwwan gurguddaan lama uumaman. Martyn Lloyd-Jones haasaa armaan olitti caqasame keessatti daangaa lamaan kana dhiheessa (chaartii “Puriitaanummaa” ilaalaa): gama tokkoon beekumsa sammuu qofaa, kan John Owenii fi Thomas Goodwin bakka buʼan; gama kaaniin immoo muuxannoo qofaa, kan George Foxii fi warra Quaker bakka buʼan. Warri beekumsa sammuu irratti xiyyeeffatan Quakerota sodaachuun isaanii yaada sababaa irratti xiyyeeffatan; taʼus addunyaan baayʼee isaan irratti dhiibbaa godhe. Fox tiʼooloojiin kophaa isaa Kiristaana guutummaatti ibsa jedhee hin yaadne; kanaaf ibsa keessaa barbaaduu irratti xiyyeeffate. Garuu Dubbii Waaqayyootiif of kennuu waan dhabeef, dhugaa Waaqayyoo jabeessee qabachuu dadhabe.

Jonathan Edwards garuu, akkuma kitaaba isaa Religious Affections fi kitaabota biroo keessatti mulʼisutti, waldaa Waaqayyoo cimsuuf dameewwan kana lamaan ifatti walitti fide. Inni iftoomina tiʼooloojii fi hubannaa Waaqayyoo muuxannoo irratti hundaaʼe lamaanuu irratti ciche. Qabxiin keenya kanuma: hojii Hafuuraa jireenya keenya keessatti hojjetuuf guutummaatti xiyyeeffachuuf, Dubbii Waaqayyootii fi hojii Hafuurri waldaa keessatti hojjetu lamaanuuf of kennuu cimaa qabaachuu qabna.

Gabaabumatti

Muuxannoo hafuuraa qofa barbaaduu utuu hin taʼin, muuxannoowwan Kitaaba Qulqulluu wajjin wal-siman, Kiristoos keessa jiraachuu irraa dhufanii fi iji isaanii turu barbaaduun barbaachisaa dha (Yohannis 15:16). Jechi “ija” jedhu illee, yeroo hunda karaa Hafuuraa Gooftaa keenyaa wajjin wal-qunnamtii qabnu maaltu akka taʼu eeguu akka qabnu baayʼee hin dubbatuu (Galaatiyaa 5:22–23 wajjin ilaalaa)?