Beekumsa Waaqayyoo

Itti fufuu keenya dura, beekumsi keenya waaʼee yaaddoo eessaa akka dhufu haa ilaallu.

Namoonni baayʼeen furmaata mataa isaanii yaaddoo irratti beeksisu—“mirkanaaʼeera, saffisaan hojjetu, rakkoo hunda fura” jedhu. Waadaa akkanaa irratti of eeggachuun gaarii dha. Furmaata namni tokko dhiheessu gaafachuu fi qorachuun mirgaa fi itti gaafatamummaa keessanii dha.

Namni qoricha haaraa fudhachuuf yaadaa jiru faayidaa qorichichaa qofa hin ilaalu; eenyutu gorsa kana kennu, beekumsi fi aangoon isaa maal akka taʼe illee ni ilaala.

Kitaabni Qulqulluun Waaqa Uumaa, Isa waan hunda beekuu fi hubatu, ifatti dubbata. Uumaan waan uume caalaa guddaa dha. Kana jechuun Waaqayyo jireenya namaa fi haala nu marsu hunda guutummaatti beeka. Beekumsi dhugaan hundi beekumsa Waaqayyoo irraa dhufa.

Ilaalcha keenya irraa, wanti Inni beeku “beekumsa dhokataa” yookaan “beekumsa mulʼifame” dha. Beekumsi dhokataan waan Waaqayyo qofti beeku hunda hammata. Beekumsi mulʼifame immoo odeeffannoo Waaqayyo namoonni akka argatanii fi qoratan eeyyame dha. Sabni Isaa Dubbii Waaqayyoo waan qabuuf odeeffannoo kana sirriitti hiikuu dandaʼa.

• Duʼaaf furmaatni jiraachuu isaa yoo beektan, beekuu hin barbaaddanii?
• Waaqayyoon beekuun karaa qabaachuu isaa yoo beektan, hin barbaaddanii?
• Yaaddoo balleessanii nagaa argachuuf karaan jiraachuu isaa yoo beektan, isa argachuuf hin yaaltanii?

Kitaabni Qulqulluun madda beekumsaa buʼuuraa Waaqayyo namaaf kenne dha. Yaaddoo fi dhiphina muuxannu keessaa baʼuuf waan beekuu qabnu nuuf mulʼiseera.

Beekumsa kana akkamitti arganna? Waaqayyo beekumsa baayʼee nuuf mulʼiseera, garuu uumama keessatti waan hedduu akka barbaannu godhee kaaʼeera. Ogummaa fi hubannaa barbaaduuf bakka jalqabaa gaarii Dubbii Waaqayyoo dha. Barbaadaa, ni argattu. Dubbii Isaa ciminaan qoʼachuun badhaasa guddaa qaba. Waan dhokate barbaadaa; hubannaan keessan ni balʼata.

Ijoolleen koo tapha waan dhokate barbaaduu ni jaallatu. Kennaa barbaaduun yeroo tokko tokko kennaa argatanii banuu caalaa nama gammachiisa. Kennaan ani yookaan haati isaanii dhoksinu yeroo hunda bakka argamuu dandaʼutti dhokata. Bakka gonkumaa hin argamnetti dhoksuun faayidaa maalii qaba? Ijoolleen ni mufatu, barbaachuus ni dhiisu.

Kennaan dhokfamu akka argamuuf. Akkasuma Waaqayyo ogummaa akka barbaadamee argamuuf uumama keessa kaaʼeera. Barbaacha keessatti ijoolleen daqiiqaa digdamaaf mana keessaa asii fi achi fiiguu dandaʼu; mallattoowwan tokko irraa gara biraatti isaan geessu. Mallattoon tokkoon tokkoon isaanii itti fufuuf abdii kenna; waan dhokate jiraachuu isaa isaanitti hima.

Mallattoon tokko bakka mallattoon itti aanu jiru mulʼisa; akkasuma itti fufee hanga kennaa argatanitti isaan geessa. Kaayyoon barbaacha kanaa dhuma irratti nama barbaadu gara kennaatti geessuu dha. Barbaadanii harka duwwaa deebiʼuun nama gaddisiisa. Mallattoo tokkoon tokkoon argachuun abdii kennaa dabala. Akkasuma Waaqayyo ogummaa Dubbii Isaa fi addunyaa keessatti akka namni isa barbaadu argatuuf kaaʼeera. Kitaabni Qulqulluun ogummaa barbaaduu fi gatii kam iyyuu kaffallee isa argachuu akka qabnu nu barsiisa.

“Ogummaan waan hunda caalti; kanaafuu ogummaa argadhu. Yoo isheen waan ati qabdu hunda si baasifte illee hubannaa argadhu. Ogummaa kabaji; isheen ol si guddisti; ishee hammadhu; isheenis si kabajti. Isheen kallacha bareedaa mataa kee irra siif keessi; gonfoo miidhagaa illee siif kenniti.” (Fakkeenya 4:7–9)

Jireenya guyyaa guyyaa keessatti ogummaa barbaaduu yoo didne, ogummaa Waaqayyoo dhabuun keenya hin oolu. Dhaloonni keenya barbaachisummaa beekumsaa baayʼee hubata; addunyaan keenya odeeffannoo baayʼee fi teeknooloojii irratti ijaarameera. Garuu beekumsa addunyaa qofa irraa ol darbinee, beekumsa Waaqayyo warra isa barbaadaniif kennu haa barbaannu.

Hubachiisa: Dhugaan tokko addunyaa keessatti namoota hundumaatiin ilaalamuu dandaʼa; garuu kana jechuun tilmaamni, hawwiin yookaan kaayyoon addunyaa beekumsa barbaadu keessatti kan Waaqayyoo wajjin tokko jechuu miti. Beekumsi kaayyoo namaatiin jalʼachuu dandaʼa. Fakkeenyaaf, saayinsiin yaada evolushinii tiin jalʼachuu dandaʼa; barumsi sammuu immoo ilaalcha ogeessota tokko tokkoo fudhachuudhaan jalʼachuu dandaʼa. Kanaaf waan dhugaa taʼe qorachuuf Dubbii Waaqayyoo fi ilaalcha Waaqayyoo akka madaallii keenyaatti fayyadamuu qabna.

Haalli jireenya keenyaa, dhugaa Dubbii Waaqayyoo keessa jiru fi dhugaa uumama keessatti argamu barbaaduuf hammam of kenninu irratti hundaaʼa. Garuu waan barannu hojii irra oolchuu qabna; malee beekumsi qofti buʼaa isaa guutuu hin fidu.

Kottaa itti fufnee Dubbii Waaqayyoo yaaddoo waaʼee maalii akka mulʼisu haa ilaallu.

Bineensa Xiqqaa Muka Irra Jiraatu fi Daraaraa

Yaaddoon uumamaa akka hin taane mulʼisuuf uumama keessaa fakkeenya tokko haa ilaallu. Jireenya bineensa xiqqaa muka irra jiraatu, sanyii fi midhaan walitti qabu tokkoo yookaan daraaraa yaadaa. Lamaan isaanii iyyuu akka namaatti yaaddoo hin qaban; yaaddoon jireenya isaanii keessatti iddoo hin qabu.

Bineensi xiqqaan kun sanyii fi midhaan walitti qaba; garuu qorra keessatti maal nyaadha jedhee yaaddaʼuuf miti. Uumamaan waan nyaata qorraaf walitti qabuu qabu beeka. Waggaa waggaan hojii wal fakkaatu raawwata; hammam walitti qabu, bakka dhoksu gaarii argate moo hin arganne, booda bakka dhokse ni yaadata moo hin yaadatu jechuun hin yaaddaʼu. Wanti isa kakaasu uumama isaa ti; sodaa nyaata dhabuuti miti.

Daraaraan immoo akka bineensaa yookaan namaatti of beekuu fi fedhii isaa yaaduu hin dandaʼu. Nektariin isaa kanniisaadhaan fudhatamuu irratti hin yaaddaʼu; hammam bareedaa taʼa jedhees hin dhiphatu. Poolenii isaa gaarii dha moo miti, kanniisni tokko kanniisa biraatti ni hima moo miti jedhee hin yaaddaʼu.

“Mee simbirroota samii ilaalaa; isaan hin facaafatan yookaan hin haammatan yookaan gombisaatti hin galfatan; taʼus Abbaan keessan inni samii irraa isaan soora. Isin immoo isaan caalaa gatii guddaa qabdu mitii?” (Maatewos 6:26)

“Daraaraawwan dirree akkamitti akka guddatan mee ilaalaa. Isaan hin dhamaʼan yookaan hin foʼan. Ani garuu isinittin hima; Solomoon iyyuu ulfina isaa hunda keessatti, akka tokkoo isaaniitti hin uffanne.” (Maatewos 6:28–29)

Caqasawwan kana keessatti Yesuus uumama keessaa warra xiqqoo—simbirrootaa fi daraara—Waaqayyo akkamitti akka kunuunsu agarsiisa. Waaqayyo uumama xiqqaa kanaaf waan barbaachisu kennuu yoo dandaʼe, namoota gatii guddaa qabaniif immoo caalaatti ni kunuunsa. Uumama baayʼeen isaa filannoo murtii qalbii irra hin hundaaʼin, uumama Waaqayyo itti kaaʼeen jiraachuun isaa yaada kana caalaatti jabeessa.

Waaqayyo nama biqiltuu fi bineensota irraa adda godhee uume. Maal akka nama adda godhu haa ilaallu.

Mallattoowwan Namummaa

Nama bineensa irraa adda godhan keessaa afur haa ilaallu.

Gaaffii “Maaliif namni yaaddaʼa?” jedhuuf deebii barbaadaa jirra. Akka ani hubadhetti, namni yeroo, of, Waaqayyoo fi safuu beekuu waan dandaʼuuf yaaddoo qabaachuu dandaʼa. Amaloonni biraa jiru; garuu afur kun buʼuura guddaa qabatu. Amaloonni kun uumama namaa keessaa dha; namni bifa Waaqayyootiin waan uumameef eenyummaa Waaqayyoo calaqqisiisa.

Garuu “maaliif Waaqayyo yeroo, ofii fi waan biraa akka beeknu nu godhe?” jettanii Isa hin komatinaa. Kaayyoo Waaqayyo namaaf qabu yaadadhaa. Uumama 1:27 keessatti Waaqayyo dhiiraa fi dubartii akka bifa Isaatti uume; kanaaf Isaa wajjin walitti dhufeenya qabaachuu, Isa wajjin hojjechuu fi gammaduu dandaʼu.

Uumama Namaa Keessatti Hojii Afur

1. Yeroo Beekuu: Abdii

Namni yeroo keessa jiraachuu qofa miti; yeroo ni hubata. Afaan keenya keessatti yeroo darbe, ammaa fi fuulduraa adda baasuuf caasaan jechootaa jira. Namoonni barumsa yeroo darbe irraa fudhatanii, fedhii fuulduraa tilmaamanii, yeroo ammaa keessatti murtoo gaarii gochuuf yaalu.

2. Of Beekuu: Jaalala

Namni fedhii dhuunfaa isaa ni beeka. Kanaaf dhaabbileen daldalaa beeksisaaf qarshii guddaa baasuu; maal nu barbaachisa jedhanii nu amansiisuuf yaalu. Namni warra kaanis ni beeka; kanaaf maqaa isaanii fayyadamnee walitti dhufeenya ijaarra. Ofittummaan fedhii ofii qofa hordofee fedhii fi miira warra kaanii dagachuu dha. Jaalalli immoo murtoo keenya fedhii warra kaanii ilaaluudhaan gochuu dha.

3. Waaqayyoon Beekuu: Amantii

Namni jiraachuu Waaqayyoo haaluu dandaʼa; taʼus beekumsi Waaqa bara baraa fi humna qabeessa taʼe waaʼee Isaa sammuu fi qalbii namaa keessaa guutummaatti hin badu (Roomaa 1:20). Beekumsi kun waaqeffannaa fi kabaja nu keessatti kakaasuu qaba; yeroo Waaqayyoof hin ajajamne immoo sodaa fida. Yeroo rakkinaatti namni hubannaa, araaraa fi gargaarsaaf Waaqayyoon barbaada. Waaʼee Waaqayyoo hubannaa guutuu qabaachuu baatus, yeroo rakkinatti gara Isaa deebiʼuun Waaqayyo jireenya isaa irratti akka yaadu fudhachuu isaa mulʼisa.

4. Safuu Beekuu: Qulqullummaa

Qalbii keenya keessaa waan gaarii fi hamaa adda baasuu dandeenya. Murtoowwan, yaadawwan fi gochoonni tokko tokko sirrii; kanneen biroo dogoggora akka taʼan beekna. Daangaa kana cabsuun nageenya keenya keessaa hirʼisee yaaddoo dabala. Namni dogoggora hojjete “eenyutu na hordofaa jira?” jedhee duubatti ilaala; qabamuu sodaata.

Namni uumama biraa irraa adda. Kennaawwan kanaan Waaqayyoo wajjin walitti dhufeenya qabaachuu dandaʼa; garuu of isaa kunuunsuuf Waaqayyoo irraa adda of kaaʼuus dandaʼa. Addunyaa kana keessatti ofii isaa irratti hirkachuun yaaddoof nama saaxila.

Egaa maaliif namni yaaddaʼuu dandaʼa? Hojii buʼuuraa namaa keessaa tokko tokko akkamitti walitti hidhatan haa ilaallu. Yeroo beekuu fi of beekuu walitti yeroo qabnu, namni fedhii isaa qofa osoo hin taʼin fedhii fuulduraa isaa tilmaamuu akka dandaʼu hubanna.

Namni fi bineensi lamaan ni beelaʼu; lamaan isaanii nyaata barbaadu. Namni garuu “nyaata bituuf maallaqa gahaa hin qabu” jedhee yaadachuu dandaʼa. Achii kaʼee waaʼee harʼaa fi borii yaaddaʼuu jalqaba. Yaaddoon isaa hamma guddatee, nyaata argachuuf karaa barbaaduu illee dhiisuu dandaʼa.

Bineensonni waa akkanaa irratti yaaddoo qabaachuu hin dandaʼan. Beelaʼuu dandaʼu, garuu nyaata dhabuu isaanii fuulduraaf tilmaamanii yaaddoon hin liqimfaman. Waan qaban irratti hojjetu. Namni garuu maal gochuu akka dandaʼu yookaan hin dandeenye, buʼaan haala tokkoo maal akka taʼu yeroo hunda madaala.

Fedhii buʼuuraa namaa fi uumama biraa wal bira qabnee ilaalle; bineensi, daraaraan fi namni hundi bishaanii fi ifa aduu fakkaatan ni barbaadu. Garuu fedhii kana irratti yaaddoo qabaachuu kan dandaʼu nama qofa.

Hubachiisa: Asitti fedhii qaamaa namaa fi bineensaa wal bira qabnee ilaalaa jirra. Namni fedhii hafuuraa dabalataa qaba; kunis cubbuu fi Waaqayyoo irraa fagaachuu namaa wajjin wal qabata. Garuu fedhii qaamaa buʼuuraa keessatti namaa fi bineensi wantoota hedduu walii qabu; garaagarummaan guddaan akka isaan fedhii sanaaf deebii kennan keessatti mulʼata.

Fedhiin mataan isaa nama hin yaaddessu. Uumamawwan biroo illee fedhii qaba. Garaagarummaan, namni fedhii isaa beekuu fi gara fuulduraatti isa tilmaamuu dandaʼa; garuu kunuunsi isaa akka guutamu irratti amanannaa yoo dhabe, yaaddoon ni dhalata.

Keemistirii Qaama Keenya

Yaada kana itti fufuun dura, jijjiiramni keemistirii qaamaa jireenya keenya irratti akkamitti dhiibbaa akka qabu hubachuun barbaachisa. Odeeffannoon dogoggoraa baayʼeen facaʼaa jira. Namoonni yaaddoon “keemistirii qaamaa wal hin madaalle” irraa dhufa jedhamee dubbachuu dhagaʼu; garuu maal akka jedhu fi maal akka tilmaamu irratti of eeggachuu qabna.

Namni jalqaba keemistirii qaamaa wal hin madaalleef yaaddaʼa jechuun sirrii miti; yaaddoon yeroo baayʼee haala tokko akkamitti akka ilaalu irraa jalqaba. Yaaddoon yeroo dheeraa fi cimaa taʼe jijjiirama qaamaa keessaa uumu dandaʼa. Garuu yaaddoon buʼuura isaatiin keemistirii qofaan hin hoogganamu; keemistirii sirreessuun qoftis yaaddoo hin furu. Furmaata keemistirii qofa akka deebii guutuutti beeksisuun daldala guddaadhaaf faayidaa qabaachuu dandaʼa.

Namni walitti qabama keemikaalaa qofa miti; jireenya hafuuraa fi miiraa qaba. Amaloonni namaa afur armaan olitti ilaalle, nama akka wanta qaamaa qofaatti ilaaluun gahaa akka hin taane agarsiisu. Kanaaf rakkoo hunda furmaata keemistirii qofaan furuu hin dandeenyu.

Qorichi mallattoo yaaddoo hirʼisuu yookaan yeroo muraasaaf yaaddoo irraa xiyyeeffannoo namaa deebisuu dandaʼa. Garuu furmaanni hidda yaaddoo hin ilaalle furmaata guutuu miti; yeroo dheeraa keessatti gargaarsa caalaa miidhaa fiduu dandaʼa. Qorichi dammaqina namaa dadhabsiisuu dandaʼa; nagaa Waaqayyoo garuu kennuu hin dandaʼu. Fayyinni dhugaan mallattoo qaamaa qofa caalaa gadi fageenyaan rakkoo keessa jiru ilaala.

Qoricha qofa irratti hirkachuun furmaata dhugaa yeroo gabaabaa fi yeroo dheeraa barbaaduu irraa nama hambisuu dandaʼa. Qorichi tokko tokko deebii cimaa yookaan balaa qabu toʼachuuf barbaachisaa taʼuu dandaʼa; garuu mallattoo qofa dadhabsiisuun hidda rakkoo hin furu. Qoricha kam iyyuu ofii keessaniin jijjiiruu yookaan dhaabuu hin qabdan; ogeessa fayyaa wajjin mariʼachuun barbaachisaa dha.

Namni yaaddaʼuu dandaʼa sababii inni ofii isaa fi haala isaa gara fuulduraatti tilmaamuu dandaʼuuf. Kennaan Waaqayyo nuuf kenne kun karaa gaariin yoo fayyadamne dinqisiisaa dha; karaa dogoggoraatiin yoo fayyadamne immoo yaaddoon jireenya keenya keessatti ni baayʼata.

Kitaabni Qulqulluun maaliif namni yaaddaʼu irratti hubannaa addaa nuuf kenna. Yaaddoon uumamaa akka hin taane ni argina. Yaaddoodhaan jiraachuuf hin uumamne.