Yaadawwan yaaddessaa yeroo nu rukutan Waaqayyo qofti akka nu gargaaru hubachuu.

Qaama keessan irratti iddoo hin baramnetti dhiitaʼa yookaan tuuta xinnaa tokko argitanii beektuu? Hojii keessan dhabuu dandeessu jedhamee isinitti himamee jiraa? Yookaan sodaan tokko halkanii isin dammaqsee jiraa? Boqonnaa shanaffaan yaadawwan humna nu caalan fakkaatan irratti loluu keessatti meeshaa nu barbaachisu nuuf kenna.

Yaadawwan yaaddessaa moʼachuuf tarkaanfii sadii erga barannee booda, tarkaanfiiwwan kana miira cimaa fi rakkoo maallaqaa irratti hojii irra oolchuu baranna. Jalqaba kadhannaa haa goonu:

Yaa Abbaa, gaaffiin koo yaadawwan yaaddessaa qabaachuu koo miti; “Isaan akkamittin toʼadha?” kan jedhu dha. Yaaddoon koo akkamitti na bulchuu akka barbaadu ati ni beekta. Kun si hin gammachiisu jechuun nan beeka. Yeroo Si dhaggeeffachuu mannaa yaaddoo koo dhaggeeffadhe naaf dhiisi. Yaa Gooftaa, yeroo dhiphinaattis ragaa gaarii qabaachuu barbaada. Miira fi yaada koo akkamitti akka deebii kennu na barsiisi. Ati qofti na gargaaruu dandeessa; gara keetti nan waammadha. Maqaa Kiristoosiin, Ameen.

Amma itti fufuu keenya dura, yaadawwan ijoo hanga ammaatti baranne gabaabinaan haa yaadannu. Sababni irra deebinee ilaallu, yaaddoo moʼachuuf dandeettii adda baasuu fi murteessuu keenya guddisuuf.

Gabaabumatti

Kiristaan tokko qajeelfamoota ijoo boqonnaawwan afran jalqabaa hojii irra oolchuu qofaadhaan yaaddoo moʼachuu jalqabuu dandaʼa. Mee isaan yaadachuu dandeessu moo ilaalaa.

Abdii Guddisuu — Boqonnaa 1

Tulluun tokko fakkeenya Riqicha Abdii ti. Yaaddoo keessan adda baafatanii, karaa gara nagaa Waaqayyootti geessu irratti tarkaanfii jalqabaa fudhattaniittu. Waaqayyo abdii fi ogummaa keessan.

Yaaddoo Hubachuu — Boqonnaa 2

Sarariin ol-gad jedhu sun seenaa namaa fi yaaddoo isaa nu yaadachiisa. Sarariin yeroo ol kaʼu, namni Waaqayyoon amanachaa jira; yeroo gadi buʼu, rakkoo isaa ofumaan furuuf yaalaa jira.

Filannoo Murteessuu — Boqonnaa 3

Mallattoon “V” garagalfame yaadawwan yaaddessaa keenyaaf akkamitti deebii kenninu agarsiisa. Yookaan isaan eeyyamnee yaaddoo keessa galla, yookaan of gad qabnee Waaqayyoon amananna; gara nagaa Isaatti deemna.

Akkaataa Irra Deddeebiʼee Dhufu Adda Baafachuu — Boqonnaa 4

Yaadawwan yaaddessaa hedduu waan qabnuuf, irra deddeebiʼuu isaanii irraa barachuun ni dandaʼama. Muuxannoo keenya galmee “yaaddoo” keessatti barreessinuun akkaataan tokko tokko ifa baʼa. Kun yaadawwan yaaddessaa gara yaaddootti geeddaramuu isaanii dura adda baasuuf leenjii barbaachisu jalqaba.

Amma boqonnaa kana keessatti maal irratti xiyyeeffannu haa ilaallu.

Riqicha Irra Ceʼuu

Tarkaanfiin shanaffaan imala keenya keessaa walakkaa riqichaa irratti nu geessa!

Yaadawwan yaaddessaa keenya keessatti baayʼachuu yeroo jalqaban maal akka taʼu qoranna. Hubannaa malee furmaanni hin dhufu.

Barreessaan Faarfannaa rakkoo yaadawwan yaaddessaa isaa ifatti fudhata: “Yommuu yaaddoon natti baayʼatetti…” (Faarfannaa 94:19).

Inni nama hafuuraa guddaa taʼus, yaadawwan yaaddessaa baayʼachuu irraa bilisa hin turre. Sadarkaa, muuxannoo yookaan tajaajila keenya maal iyyuu taʼu, yaadawwan yaaddessaa sirriitti ilaalu barachuu qabna; yoo kana hin goone, gara yaaddootti geeddaramu.

Yaadawwan yaaddessaa sammuu keenya keessatti walitti naannaʼu; tokko isa biraa rukutee humna dabalataa argata. Yaadawwan kana diduun ni dandaʼamaa? Eeyyee. Boqonnaa kana keessatti ittiin didnu jalqabna.

Jalqaba garuu, qajeelfamni “baayʼachuu” kun akkamitti akka hojjetu haa ilaallu.

Baayʼachuun Nama Miidha

Jechi faarfatichi fayyadame keessaa tokko “baayʼachuu” dha.

Baayʼachuun idaʼuu irraa adda. Idaʼuu keessatti namni lakkoofsa tokko tokko adda baasee hordofuu fi madaaluu dandaʼa. Baayʼachuu keessatti garuu lakkoofsa hunda hordofuun baayʼee ulfaata, yeroo tokko tokko immoo hin dandaʼamu. Yaaddoo keessattis akkuma kana: yaadawwan yaaddessaa sammuu fi garaa keenya keessatti yeroo baayʼatan, isaan hunda tokkoon tokkoon hordofuun baayʼee rakkisa. Salphaatti nu moʼuu dandaʼu.

Yaaddoo akka malee guddisame keessaa tokko tokko diduu dandeenya; kanneen biroo garuu sammuu keenya keessa seenu. Erga seenanii booda, hamma yaada ofii keenyaatti fudhannuutti achi turu.

Yaadni tokko sammuu keenya keessa yeroo dheeraa jiraachuun isaa, “dhugaa taʼuu qaba” jennee akka fudhannu nu godhu.

Wanti tokko dhugaa fakkaatee, booda soba taʼuu isaa argitanii beektuu? Tarii odeeffannoo nama tokko irratti dhagaʼame taʼuu dandaʼa. Isarratti caalaatti yeroo yaaddan, caalaatti dhugaa fakkaata. Jecha namni tokko suuta jedhee dubbate irraa buʼaa baayʼee tilmaamuudhaan yaadni keessan dhugaa dha jettanii amanuu dandeessu. Boodarra odeeffannoon sun soba taʼuu isaa argitu.

Yeroo tokko dugda koo irratti dhiitaʼa tokko natti dhagaʼame. Maal akka taʼe of gaafachuun uumamaa ture; garuu irra deddeebiʼee yaadaa yeroon deemu, yaadawwan yaaddessaa koo yaada jalqabaa irratti walitti baayʼatan. Dhiitaʼa sana yeroo hunda tuquu jalqabe. Dafee guddachaa jira natti fakkaate. “Jireenyi koo dhuma gaʼaa?” jedheen yaade. (Kun yaaddoo biraa ture.) Wanti sun cimaa taʼuu dandaʼa jedhee, paastara biraa tokko akka na wajjin mana yaalaa dhaqu gaafadhe. Dhumarratti dhiitaʼan sun cooma walitti qabame qofa, salphaatti muramee baafamu taʼuu isaa natti himan.

Yaadni tokko dhiitaʼa sana irratti ture hedduutti baayʼate. Yeroo gabaabaa keessatti hojii ani hojjechaa jiru mannaa, sammuu koo dhiitaʼa sana qofa qabate.

Yaadni keenya sirrii dha jechuun hamma isa barbaachisu caalaa ofitti amanannaa qabaannaan — jechuun of tuulummaa — baayʼachuun kun caalaatti hammaata. Yaadawwan yaaddessaa deebii tokko nu irraa barbaadu. Yaaddoon, amala isaatiin, waan duraan amanne shakkisiisa. Dhiitaʼa sana irratti yaaddaʼuu koo dura hojii koo tasgabbiidhaan hojjechaa ture. Yeroo tokko yaaddoon sammuu koo seenee shakkii sun dhugaa dha jedhee fudhadhe. Sana booda jeeqame. Yaaddoo gara cinaatti dhiibuuf yeroo yaallu, yeroo baayʼee caalaatti sammuu keenya qabatu.

Yaadawwan yaaddessaa kun baayʼee balaa qabu!

Balaa Keessaa

Yaadawwan yaaddessaa gara keessa keenyaatti hammam fudhannu, hammam nu jeequ fi rakkoo uumu.

Yeroo baayʼee of tuulummaan keenya rakkoo hammeessa. “Ani ofumaan kana toʼachuu dandaʼa” jennee of amansiifna. Kun dogoggora guddaa dha.

Yaadawwan yaaddessaa adda baasuuf wantoonni lama baayʼee nu gargaaru: hiriyyaa amanamaa fi galmee hafuuraa. Hiriyyaan gaariin yaada fi miira keenya dhagaʼee, rakkoo keenya alaa irraa ilaaluuf nu gargaara. Waan sammuu keenya keessa jiru nama amanamaa tokkootti dubbachuun yeroo baayʼee boqonnaa nuuf fida. Galmeen hafuuraa immoo maal akka yaadaa jirru hordofuuf nu dandeessisa. Galmee hafuuraa qabduu? Kun leenjii hafuuraa Kiristaanaa barbaachisaa dha; sababni isaas karaa yaadni keenya keessa darbe barreessinee, yeroo miirri sun darbe booda deebinee ilaaluu dandeenya.

Namni yaaddoo hedduu walitti qabatee yaada isaa of keessatti qofa qabatu balaa guddaa keessa jira. Hamma yaadawwan yaaddessaa sammuu keenya keessa naannaʼanitti, haala keenya alaa irraa madaaluun rakkisa. Interneetii irratti gabaasa wal fakkaatu irra deddeebiʼee dubbisuun illee yaaddoo kana cimsuu dandaʼa.

Kophaa taʼuun yaadawwan yaaddessaa qorannoo sirrii malee sammuu keenya keessa akka naannaʼan iddoo kenna. Kun sadarkaa namni haala isaa sirriitti madaaluu hin dandeenye, baayʼee dadhabaa taʼeetti nu geessuu dandaʼa. Ilaalchi madaalawaan ni bada. Fakkeenya dhiitaʼa coomaa koo irratti, jireenya koo irratti baayʼee sodaa keessa galee, ilaalcha madaalawaa dhabee ture.

Namoonni tokko tokko yaadni isaanii walxaxaa akka taʼe ifatti dubbatu. “Waan tokko na irratti dogoggora; ogeessa fayyaa sammuu bira deemuun qaba” jedhu. Yeroo tokko tokko kun furmaata baayʼee fagoo irraa barbaaduu dha.

Yeroo baayʼee nu barbaachisu hiriyyaa, fira, paastara yookaan nama nu jaallatu tokko dha; dhimma sana alaa irraa ilaaluuf nu gargaaru. Jechuun, waan sammuu keenya keessatti deemaa jiru nama nuuf yaadu waliin dubbachuu qabna. Faarfannaa 1 gorsa Kitaaba Qulqulluu irratti hin hundaaʼin irraa nu akeekkachiisa. Nama beeknuu fi amanannu tokko gorsa gaafachuun, nama hin beekne tokko, digrii meeqa iyyuu haa qabaatu, bira deemuu caalaa yeroo baayʼee gaarii dha.

Yaaddoon, rakkoolee nu marsan dandamachuu hin dandeenyu jennee yeroo hubannu uumama.

Amma dhiphina barreessaan faarfannaa keessa ture haa ilaallu.