Waaqayyo yaaddoodhaan akka jiraannuuf nu hin uumne.

Kaayyoon guddaan boqonnaa kanaa abdii keessan Waaqayyo irratti akka guddatu isin jajjabeessuu dha. Abdiin kun Waaqayyo akka isin kunuunsu irratti amantii keessan ni guddisa; yaaddoo keessan keessaa gara nagaa Isaatti isin ceesisuuf Isatti amanamuu keessan ni cimsas. Kutaan imala kanaa boqonnaa kana keessatti balʼinaan ni ibsama.

Guddachuu fi nagaa Waaqayyoo caalaatti argachuu akka jalqabdan eeggadhaa. Namoonni baayʼeen boqonnaawwan jalqabaa muraasa qofa keessa hojjechuudhaan gargaarsa akka argatan natti himaniiru. Qajeelfamoonni yaaddoo moʼachuu, dhuma boqonnaa tokkoon tokkoon keessatti argaman, dhoqqee yaaddoo keessa darbanii gara nagaa Waaqayyootti deemuu keessatti isin gargaaru.

Waan taʼuu dandaʼu yookaan taʼuu dhiisuu dandaʼu irratti yaaddaʼuun nu hin barbaachisu, karoora keenya gufachiisuu kan dandaʼu taʼullee. Haala nu mufachiisu hunda keessatti Abbaa keenya amanachuuf ayyaana nu gaʼu nuuf kenneera. Oduu gaarii akkanaa amanuu dandeessuu?

Amma abdii kana akkamitti guddisnu irratti xiyyeeffanna. Boqonnaa tokko guutuu keessatti, kunuunsi Waaqayyoo nuuf qabu jireenya keenya keessatti garaagarummaa hammam guddaa akka fidu ni qoranna.

Yaaddoo Baayʼachaa Jiru

Namoonni baayʼeen yaaddoo moʼachuun dandaʼama jechuun abdii kutaniiru.

Bara kana yaaddoon dabalaa jira! Dhiphina dabalataa yaaddoon fidu beektu taʼus, yaaddoon tokko tokko hojii guyyaa guyyaa keessan akkamitti jeequu akka dandaʼu yeroo argitan ni dinqisiifattu. Rakkoowwan kun isin jeequu hin qaban; tarii duraan isin hin jeeqne. Amma garuu, waan hin taʼin tokko taʼuu dandaʼa jettanii yaaduudhaan yeroo gatii qabu yookaan guyyaa bareedaa tokko yaaddoodhaan balleessaa jirtu.

Yaaddoon amma illee, gara fuulduraattis, dhimma baayʼee barbaachisaa taʼee jiraata. Kitaabni hedduun maxxanfameera, weebsaayitiin hedduun banameera, qorichis miliyoonaan waggaa waggaatti yaaddoo dandamachuuf yookaan “fayisuuf” ajajama.

Taʼus namoonni baayʼeen yaaddoo jireenya isaanii rakkisuuf furmaanni dhugaan hin jiru jedhanii amanu. Akka dandamachuun dandaʼamutti waliin jiraachuu qofa akka qaban itti himama. “Rakkoo kana nan haguuga; namni tokko illee jireenya koo hammam akka miidhu hin argu, mitii?” jedhu. Akka dubartiin miidhagina fuula ishee irratti hin feene tokkoo, fincaan, madoon xiqqaan yookaan mallattoon tokko akka hin mulʼanne meekaappii itti dibdu, nus rakkoo keenya achi fi asitti “haguugnee” akka hin mulʼanne gochuuf yaalla. Rakkoon keenya waan baramaa taʼe yookaan baayʼee guddaa hin taane jennee ofii fi namoota kaan amansiisuudhaan akka waan badeetti gochuuf yaalla. “Booda ilaalla” jenna. Rakkoo keenya irratti uffata haguugaa kaaʼnee gara cinaatti dhiibna; itti fufnee jiraanna, garuu rakkoo keenya dura hin dhaabbannu.

Garuu yeroo jijjiiramaa jira. Namoonni baayʼeen, haguugaa isaanii hundumaa wajjin iyyuu, lakkoofsaa fi gosti yaaddoo isaan rakkisu dabalaa dhufuun isaa humna isaanii caalaa akka taʼe argachaa jiru. Yaaddoon cimaa taʼaa deema; jireenyis sababa kanaan diigamuu jalqaba. Yaaddoon yeroo gabaabaa qofaaf taʼee darba taanaan tarii salphaa taʼa ture; garuu namoonni rakkoowwan kanaaf ilaalcha akkamii qabu? Baayʼeen isaanii, yaaddoo tuffatanii bira darbaniin rakkoowwan nama mufachiisan waan uumamaniif, “Jireenyi lammata akkuma durii hin taʼu” jedhu.

Haa taʼu malee, rakkoowwan addunyaa keessatti yaaddoo uuman baayʼinaan waan dabalaa jiraniif, mala moofaa rakkoo haguuguun qofa gahaa akka hin taane namoonni tokko tokko hubachaa jiru. Humni isaanii hanga dandaʼan gaʼeera; yeroo kanatti Waaqayyo ayyaana Isaa mulʼisuudhaan, tarkaanfii tokkoon tokkoon, riqicha abdii irra nu ceesisuu jalqaba.

Madda Yaaddoo

Gaaffiin guddaan yeroo baayʼee sammuu keenya qabatu, “Yaaddaʼuu dhaabuu dandeenyaa?” jedhu dha. Namoonni yaaddaʼan, yaaddoon isaanii caalaatti akka hammaatu ni sodaatu. Gaaffii dhokataa garaa isaanii jeequuf deebii kennuu hin barbaadan. “Yoo caalaatti hammaate hoo?” jechuun yaada Seexanni yaaddoo keenya cimsuuf sammuu keenya keessa kaaʼu keessaa tokko. Sana booda yaaddoo keenya irratti iyyuu yaaddaʼuu jalqabna! Furmaanni hin jiru jennee waan amannuuf yaaddoo keenya dura dhaabbachuu hin barbaannu. (Erga amma illee dhaabuu hin dandeenye, mitii?)

Dhiphinni fi haalli ulfaataan jireenya guyyaa guyyaa keessatti baayʼachaa dhufuun, akka namaatti hammam dadhaboo akka taanu mulʼisaa jira. Namoonni tokko tokko rakkoon addunyaa irratti dabalaa dhufu yeroo ilaalan, “Kun yeroo rakkina guddaa sanaa taʼuu dandaʼaa?” jedhanii gaafatu.

Dhugaan jiru, dhiphinni rakkoo keenya mulʼisa malee hin uumu. Yaaddoo keessaa bilisa baʼuu yoo barbaadne, waan fuula irraa mulʼatu qofa bira darbinee hidda yaaddoo keenyaa dhugaa taʼe baasnee ilaaluu qabna.

Iddoowwan Yaaddoo Adda Baasuu

Leenjii kana jalqabuuf, wantoota namoonni irratti yaaddayan keessaa muraasa fi maaliif akka isaan yaaddessan fakkeenyaan tarreessineerra.

• Dhibee daddarbaa — Ani qabamuu dandaʼa.

Fakkeenya: “Yeroo tokko namoonni hedduun dhibee tokkoon dhukkubsatan argeera. Anis namoota dhibee daddarbaa qabanitti dhihaachuu irraa of eeguuf waan hundumaa nan godha jedheen ofitti hime. Garuu dhugaa dubbachuuf, dhimma kana irratti baayʼee nan sodaadha.”

• Waraana — Ani miidhamuu dandaʼa.
• Viizaa — Gara biyya duraa kootti deebifamuu dandaʼa.
• Walitti dhufeenya — Tuffatamuu yookaan fudhatama dhabuu nan sodaadha.
• Hojii irraa hirʼisuu — Kaffaltiiwwan koo akkamitti akkan kaffalu hin beeku.
• Dinagdee gadi buʼuu — Liqiin koo na irratti walitti qabamaa jira.
• Qormaata — Buʼaa gaarii hin argadhu yookaan kufuu dandaʼa.
• Warra koo — Maal naan jedhu akka dandaʼan hin beeku.
• Shororkeessitoota — Haleellaa baayoloojii fi duʼa nan sodaadha.
• __________ — Ani ... taʼuu dandaʼa.

Yeroo tokko tokko waan dhugumaan irratti yaaddaʼaa jirru beekuun rakkisaa dha. Kanaaf, madda yaaddoo keenya salphaatti adda baasuuf mallattoowwan yaaddoo muraasa haa ilaallu.

Mallattoowwan Yaaddoo

Mallattoowwan yaaddoo haa ilaallu. Isaan keessaa kanneen jireenya keessan keessatti argitan jiruu?

Jalqaba rakkoowwan fuula irraa mulʼatan ibsina; achiis mallattoowwan miiraa fi qaamaa ilaalla. Dhuma irratti mallattoowwan hafuuraa yaaddoo ni qoranna.

Rakkoowwan Fuula Irraa Mulʼatan

Yaaddoon fuula irraa mulʼatu sadarkaa yaaddoo isa salphaa taʼe dha. Fakkeenyaaf, yeroo nu darbaa jirutti beellama tokko bira gaʼuuf ariifannee yaaddaʼuu dandeenya. Yeroo akkanaa dhiphina fi yaaddoo keenyatti deebii dogoggoraa kennuu dandeenya: saree rukutuu, konkolaataa of eeggannoo malee oofuu, yookaan yeroo beellama bira geenyu akka nama abdii kutateetti mulʼachuu. Yaaddoon kun jireenya keenya keessatti karaa sadiin akkamitti akka mulʼatu haa ilaallu.

Mufachuu / Aaruu

Wantoonni naannoo keenya keessatti taʼan yeroo nu jeeqanii obsaa fi tasgabbii keenya nu dhabsiisan, mufachuun yookaan aaruun ifatti mulʼata. Keessumaa namoonni karoorri isaanii akka yaadanitti hin raawwatamu jedhani yaaddaʼan, aarii isaanii namoota naannoo isaanii irratti dhangalaasu.

Obsuu Dadhabuu

Obsuu dadhabuun yeroo eeguu keessatti tasgabbaaʼanii turuu dadhabuu dha. Namoonni obsuu dadhaban yeroo baayʼee haala isaan yaaddessu toʼachaa akka jiran of fakkeessu. Namoota yookaan haala jiru humnaan qajeelchuuf yaalu; kanaanis namoota kaan miidhuu dandaʼu.

Hirriba Dhabuu

Hirriba dhabuun namni sirriitti rafuu akka hin dandeenye godha. Sababoonni isaa hedduu taʼuu dandaʼu; yeroo baayʼee garuu sammuun yaaddoodhaan guutamee tasgabbii dhabuu irraa dhufa.

Rakkoowwan Miiraa fi Qaamaa

Yaaddoon fuula irraa mulʼatu jireenya keessatti rakkoo nama jeequ fida. Garuu yaaddoon kun yoo hin furamne, buʼaan isaa cimaa taʼee fayyaa miiraa fi qaamaa keenya tuqa. Namni bishaan kuufamaa xiqqaa tokko cina darbuun dandaʼa; garuu yeroo manni bishaaniin guutamu jalaa baqachuun rakkisaa dha. Rakkoowwan kana bakka sadiin hubachuu dandeenya: itti gaafatamummaa dhabuu, dhukkuba, fi hojii idilee raawwachuu dadhabuu.

Itti Gaafatamummaa Dhabuu

Yaaddoon baayʼee yeroo dheeraa itti fufu, namni dhiphina jalaa baqachuuf itti gaafatamummaa dhiisuun amala isaa taʼuu dandaʼa. Inni hojii yookaan itti gaafatamummaa isaa dhiisuu, nama waliin jiru irraa adda bahuu, yookaan amala hidhata uumu keessatti qabamuu dandaʼa.

Dhukkuba

Namoonni yeroo dheeraa yaaddoo cimaa keessa jiraatan yeroo baayʼee rakkoowwan fayyaa garaagaraa waliin rakkatu. Kitaabni kun fakkeenyaaf kaansarii, dhukkuba onnee, dhiibbaa dhiigaa olkaʼaa, mataa dhukkubbii, madaa garaachaa, rakkoo marʼumaan walqabatu, alerjii, dadhabbii yeroo dheeraa, fibromyalgia, dhiphina sammuu fi rakkoowwan biroo tarreessa. Qaamni keenya dhiphina itti fufiinsa qabu keessatti jiraachuuf hin uumamne.

Hojii Idilee Raawwachuu Dadhabuu

Yaaddoon hammaate namni hojii jireenya idilee itti fufuu akka hin dandeenye gochuu dandaʼa. Yeroo yaaddoon humna keenya caalu, “Ani dhiiseera” jennee abdii kutuun salphaa dha. Yeroo akkanaa dhiphinni sammuu gosa tokko yaaddoo waliin walitti makamuu dandaʼa.

Gabaabumatti

Namoonni baayʼeen dhiphina isaanii xiqqeessuuf karaa tokko tokko argatu. Garuu yaaddoo keenya wajjin yeroo walʼaansoo goonu, hanga rakkoon humna keenya caalu nu irra gaʼutti hin eegnu. Furmaanni gaariin, rakkoon guddaan utuu hin taʼin madda isaa keessaa buqqisuu dha. Garuu gara furmaataatti ceʼuu keenya dura, rakkoo sadarkaa sadaffaa yaaddoo irraa dhalatu—rakkoo hafuuraa—hubachuu qabna.

Rakkoowwan Hafuuraa

Yaaddoon fayyaa miiraa fi qaamaa qofa hin miidhu; jireenya hafuuraa keenyas ni miidha.

Yaaddoon amantii ajjeesa; sababni isaas humna namaa isa daangeffame qofa irratti akka xiyyeeffannu nu godha, miira nagaa nu irraa fudhata, Dubbii Waaqayyoo jireenya keenya keessatti hojii isaa akka hin hojjenne dadhabsiisa, akkasumas namoota kaan jaallachuu nu dhowwa.

Amantii Keenya Dadhabsiisa

“Isin yaa warra amantii xinnoo nana. Waaqni erga marga dirree kan harʼa jiruu fi kan bor immoo ibiddatti naqamutti iyyuu akkasitti uffisee, isinitti immoo guddaa caalchisee hin uffisuu ree?” (Maatewos 6:30).

Yaaddoon amantii keenya dadhabsiisee “amantii xinnoo” keessa nu kaaʼa. Yaaddoon shakkii irratti ni dagaaga. Dhimma barbaachisaa kana booda balʼinaan ilaalla; ammaaf yaaddoo fi amantiin walii hin galu jechuun yaadadhaa. Yaaddoon rakkoo ofii keenya qofaan furuu irratti xiyyeeffata; amantiin immoo Waaqayyo waadaa Isaa irratti hundaaʼee jireenya keenya keessatti akka hojjetu amannee jiraachuuf nu dandeessisa.

Humna Keenya Daangeessa

“Kanaafuu, ‘Maal nyaanna?’ yookaan ‘Maal dhugna?’ yookaan ‘Maal uffanna?’ jettanii hin yaaddaʼinaa.” (Maatewos 6:31).

Yeroo yaaddaʼnu, filannoon keenya tokko qofa—humna fi qabeenya ofii keenya irratti hirkachuu—akka taʼeetti jiraanna. Waadaa fi amanamummaa Waaqayyoo amanachuu mannaa, waan qabnu irra waan hin qabne ilaalla. Nagaa Waaqayyo kennuu dandaʼu irra, shakkiiwwan hamaa nageenya dhabuu keenya irratti taphatan irratti xiyyeeffanna.

Jireenya Ija Hin Qabne

“Jaalalli waan hin malle hin hojjetu; ofittoo miti; dafee hin aaru; hammina namatti hin lakkaaʼu.” (1 Qorontos 13:5).

Yaaddoon fedhii namoota kaan irra fedhii ofii keenya irratti akka xiyyeeffannu nu godha. Namni yaaddoon qabame yeroo baayʼee rakkoo ofii isaa furuu irratti humna isaa hunda fixaa waan jiruuf, fedhii namoota naannoo isaa arguu fi akkuma Yesuus isaan tajaajiluu dadhaba. Kiristoosiif amanamummaadhaan tajaajiluu yoo barbaadne, garaan keenya Kiristoos irratti xiyyeeffachuu qaba.

Dubbii Waaqayyoo Dhagaʼuu Dadhabsiisa

“Sanyiin qoraattii keessatti facaafame sunis nama dubbicha dhagaʼu argisiisa; garuu yaaddoon addunyaa kanaatii fi gowwoomsaan qabeenyaa dubbicha hudhee ija naqachuu dhowwa.” (Maatewos 13:22).

Yaaddoon Dubbii Waaqayyoo garaa keenya keessatti akka hin guddanne hudha; humna isaa jireenya keenya keessatti mulʼatu nu jalaa fudhata. Waan taʼuu dandaʼu irratti akka xiyyeeffannu nu godhee, Waaqayyo irratti amantii keenya cimsuu irraa nu deebisa; kanaanis Dubbiin Waaqayyoo jireenya keenya keessatti humnaan akka hin hojjenne godha.

Dubbii Waaqayyoo irraa homaa argachuu hin dandeenye fakkaatee isinitti dhagaʼamee beekaa? Sababni isaa yaaddoo taʼuu dandaʼa. Yaaddoon xiyyeeffannoo keenya Dubbii Waaqayyoo irraa buta. Kitaaba Qulqulluu dubbisuuf banattanii, yaaddoon keessan yaada keessan bakka biraatti geessaa turee beekaa?

Nagaa Dhabsiisa

“Waan hundumaa keessatti Waaqa kadhachuu fi waammataan, galata wajjinis gaaffii keessan Waaqatti dhiʼeeffadhaa malee waan tokko illee hin yaaddaʼinaa. Nagaan Waaqaa kan hubannaa hundaa ol taʼe sun karaa Kiristoos Yesuusiin qalbii fi yaada keessan ni eega.” (Fiiliphisiyuus 4:6–7).

Yeroo yaaddaʼnu wanti jalqabaa nu irraa badu nagaa dha. Rakkoon keenya saffisaan yoo hin furamne, yaaddoon keenya caalaatti hammaata. Nagaan faallaa yaaddoo ti. Yeroo yaaddaʼnu nagaa hin qabnu; yeroo nagaa qabnu yaaddoon nu hin bulchu. Nagaan Waaqayyoo, Waaqayyo akka nu kunuunsu gad of qabnee amanachuu irraa mulʼata. Yaaddoon immoo Waaqayyo nu kunuunsaa moo hin kunuunsu jechuun shakkuu irraa mulʼata.

Shaakala

Yaaddoon adeemsa suuta suuta nama diigu dha. Sagalee malee jireenya keenya keessa seena. Kanaaf jalqaba irratti hojii isaa adda baasuuf sababoota lama qabna. Tokkoffaa, jijjiiramuuf nu kakaasa. Lammaffaa, haala akkamii keessatti yaaddoon suuta suuta garaa keenya keessa akka seenu saffisaan adda baafachuu dandeenya.

• Kutaa darbe keessatti mallattoowwan yaaddoo tarreeffamanitti deebiʼaa; mallattoowwan jireenya keessan keessatti argitan marsaa keessa galchaa yookaan barreessaa.
• Tarkaanfii jalqabaa sana balʼisaa: yaaddoon jireenya qaamaa, miiraa yookaan hafuuraa keessan akkamitti miidhaa yookaan dadhabina fiduu akka dandaʼu yaadaa.
• Kana irratti yaadaa: maaliif yaaddoon buʼaa akkas hamaa qaba? (Booda waaʼee kana caalaatti ni ilaalla.)