Sadarkaa Amanannaa: Walumaagalatti

Sadarkaan amanannaa sadii kun yaaddoo wajjin kallattiidhaan wal qabata. Tokkoon tokkoon isaa Waaqayyoon hammam akka amanannu fi ofii keenya hammam akka amanannu agarsiisa.

• Sadarkaa 1: Waaqayyoon amanata; of irratti hin hirkatu.
• Sadarkaa 2: Waaqayyoon hin amanatu; of irratti hirkata.
• Sadarkaa 3: Waaqayyoon hin amanatu; of irratti illee amanannaa dhabeera.

Namoonni Waaqayyoon hin amananne sadarkaa 2 fi 3 keessatti haala balaa qabeessa keessa jiraatu. Sadarkaa 2 keessatti amanannaan jira; garuu amanannaa sobaa dha. Yeroo kamiyyuu dandeettiin fedhii ofii guuttachuu dhabamuu dandaʼa. Balaan yeroo muraasaaf ija jalaa dhokate qofa. Nuti sadarkaa 1—Waaqayyoon amanachuu—keessa jiraachuu qabna.

Amanannaan yookaan abdii, maddi isaa sirrii taʼus taʼuu baatus, yeroo muraasaaf yaaddoo hirʼisa. Faallaan isaas dhugaa dha: haala tokko furuu dandeenya jedhu irratti amanannaan keenya hamma hirʼatu, yaaddoon keenya hamma guddata. Sadarkaa 2 keessatti of amanachuun jechuun qabeenya fi dandeettii ofii fayyadamuudhaan rakkoo ofii keenya furuu dandeenya jennee amanuu dha. Yeroo humna keenya caalu keessa galle, yeroo baayʼee gorsa namoota biroo barbaanna.

Sadarkaa 1 qofa dhugumaan nageenya qaba; sababni isaa namni achi jiru harki Waaqayyoo isa irratti akka jiru beeka. Gooftaan akka Abbaa keenyaatti nu kunuunsa. Garuu “Waaqayyoon nan amana” jechuun qofti gahaa miti. Kiristaanni amanannaa isaa qabeenya soorama, hojii gaarii, yookaan qabeenya irratti kaaʼu sadarkaa 1 osoo hin taane sadarkaa 2 keessa jira.

Yeroo namoonni dhiphina keessa jiranitti Wangeela isaanitti himuun baayʼee barbaachisaa dha. Balaa irraa hammam fagoo akka jiran hin beeknu. Isaan gargaarsa barbaadu; Gooftaan dhugumaan isaan gargaaruu dandaʼa.

Waaqayyo gargaarsaaf gara Isaa akka dhufnu nuuf qopheesse. Yeroo tokko immoo qabeenya ofii keenya hamma xumuraatti akka yaallu eeyyama; kanaan fedhii keenyaatiin gara Isaa deebiʼinee Isa argachuu dandeenya.

Walumaagalatti

Amanachuun uumamaa dha; garuu amanannaan yeroo diigamu, yaaddoo fi sodaan ni dabalu. Hamma wantoota uumaman irratti amanannaa keenya kaaʼannutti, yeroo hin eegamne yaaddoon keenya ol kaʼa. Waaqayyo nageenya sobaa keenya diiguudhaan nageenya bara baraa Kiristoos keessatti akka argannu barbaada. Amanannaan Waaqayyo irratti hirkatu—sadarkaa 1—nagaa Waaqayyoo isa hubannaa hundaa ol taʼe fida.

Amma fakkeenya tokkoon adeemsa amanannaa kana haa ilaallu.

Amanannaa Guddisuu

Waaqayyo dhugaa hubachuuf fakkeenya nuuf fayyadama.

Seenaa waraanaa Baha Giddu Galeessaa bara durii tokko Waaqayyoon gargaarsaaf amanachuun maaliif barbaachisaa akka taʼe nu barsiisa. Israaʼel mootummaa humna qabeessa lama—Asorii fi Gibxii—gidduutti qabamtee turte. Asoriin biyya xinnaa sana doorsise; Israaʼel garuu, Waaqayyoon baayʼee gaddisiisuudhaan, gara Isaatti deebiʼuu irra gargaarsaaf gara Gibxiitti deeme.

“Warra gargaarsaaf gara Gibxiitti gad buʼanii, fardeen irratti hirkatan, gaariiwwan waraanaa baayʼee waan taʼaniif isaan amanatan, fardaan loltoonni jajjaboo waan taʼaniif isaan irratti abdatan; garuu Qulqulluu Israaʼel hin ilaalle, Waaqayyos hin barbaadneef wayyoo! Innis ogeessa; balaa ni fida; dubbii Isaa hin deebisu. Mana warra hamaa irratti, gargaarsa warra jalʼinaa hojjetanii irrattis ni kaʼa. Warri Gibxii nama qofa malee Waaqayyo miti; fardeen isaanii foon qofa malee hafuura miti. Waaqayyo harka Isaa yeroo diriirsu, gargaaraan ni gufata; inni gargaarsa argatus ni kufa; hundi isaanii waliin ni dhumu.” (Isaayyaas 31:1–3)

Sabni Waaqayyoo maaliif Isa irraa irra deddeebiʼee fagaate? Dadhabina isaanii yeroo argan maaliif gara Isaa hin deebine?

Fakkeenyi kun waggoota kumaatama dura taʼe; garuu qorumsa jireenya guyyaa guyyaa keessatti nu qunnamu wajjin baayʼee wal fakkaata. Fedhii keenya isa gadi fagoo tokko eeguu dandaʼa jennee waan tokko yeroo argannu, amanannaa fi nagaa tokko ijaarranna; nagaa sana eeguufis baayʼee dhiphanna.

Waaqayyo fedhii sana eeguuf fi guutuuf gara Isaa akka deebinu nu waamus, yeroo baayʼee mormina.

Isaayyaas 31 keessaa barnoota barbaachisaa jaha ilaali:

• Jireenya keessatti rakkoo nu qunnamuuf gargaarsi nu barbaachisa.

“...warra gargaarsaaf gara Gibxiitti gad buʼan...”

• Waaqayyo malee wantoota biroo amanachuun balaa qaba.

“Warra ... wayyoo!”

• Yeroo baayʼee wanta ijaan humna qabeessa fakkaatu irraa gargaarsa barbaanna.

“Fardeen irratti hirkatu; gaariiwwan waraanaa baayʼee waan taʼaniif amanatu...”

• Waaqayyo wantoota Isaa malee amanannu akka kufan eeyyamuu dandaʼa.

“Innis ogeessa; balaa ni fida...” “Warri Gibxii nama qofa malee Waaqayyo miti...”

• Warri Waaqayyo malee wantoota biroo amanatan Isa irraa fagaataniiru.
• Waaqayyo saba Isaa gara Isaatti deebiʼuuf waama.

Israʼeloonni gara Waaqayyootti deebiʼuu qabu turan. Maaliif hin deebine? Waaqayyo Gibxii caalaa humna qabeessa, ogeessa fi jaalala qabeessa mitii?

Isaan wantoota afur keessatti dogoggoran:

• Karoora isaanii kan Waaqayyoo caalaa gaarii jedhan.
• Gibxiin isaan gargaaruu dandaʼa jedhanii amanan.
• Waaqayyo dhugumaan isaan gargaaruu dandaʼa jedhanii hin amanne.
• Waaqayyoon ajajamuu didan; finciltoota turan.

Wanti kun nu keessatti jiraa? Digrii, qabeenya, miidhagina, aangoo, maqaa gaarii, qarummaa yookaan dandeettii keenyaan fedhii keenya guuttachuuf yaallaa?

Kufaatiin dhaabbata guddaa Enron fakkeenya tokko. Hojjettoonni hedduun qabeenya soorama isaanii dhaabbaticha irratti amananii turan; yeroo tokko keessatti qabeenyi sun baduu dandaʼe. Dhaabbanni yeroo tokko addunyaa irratti jajamaa ture gara mana murtii fi yaadannoo darbeetti kufe. Namoonni nageenya isaanii isa irratti kaaʼan eessa dhaabbatan? Sirni mootummaa kamiyyuu nu eeguu yookaan qabeenya soorama nuuf mirkaneessuuf qophaaʼe daangaa qaba. (Kun wantoonni akkanaa dogoggora dha jechuu miti; garuu amanannaa keenya irratti kaaʼuu hin qabnu. “Waaqayyo wantoota kana fayyadamuudhaan na gargaaruu dandaʼa” jennee haa yaannu.)

Waaqayyo dadhabina keenya akka adda baasnee amma gara Isaa gargaarsaaf dhufnu barbaada. Kana gochuuf karaa gaarii keessaa tokko waan hundarra nu sodaachisu adda baasuu dha. Sodaan bakka dadhabaa garaa keenya keessatti cimsee eegnu nu agarsiisa. Israaʼel Asoriin jireenya fi nageenya ishee waan sodaachiseef sodaa isaa beekuu qabdi turte; achumaan dadhabina ishee himattee gargaarsaaf Waaqayyotti iyyuu qabdi turte.

Waaqolii Tolfamoo Garaa Keenya Keessa Jiran Adda Baasuu

Sadarkaa #1: Amanannaa Idilee

Rakkoo guddaan yoo hin jirre, dhugumaan eenyu irratti akka hirkannu beekuun ulfaata. Rakkoon yoo hin jirre, “rakkoon hin jiru” jennee yaanna. Ofii keenya amananna moo Waaqayyoon amananna? ifa nuuf hin taʼu. Israaʼel Asorii waliin rakkoo kana dura waaqolii tolfamoo garaa ishee keessa jiran salphaatti hin argine. Ala irraa saba gaarii fi amanamaa fakkaatti turte.

Sadarkaa #2: Sodaan Kaʼa

Rakkoon yeroo wanti nuuf gatii guddaa qabu sodaachifamutti kaʼa. Sodaan ni kaʼa. Furmaata salphaa yeroo hin argine, sodaa kanaaf akkamitti deebii kennina? Asoriin jireenya fi qabeenya Israaʼel sodaachise; kanaaf Israaʼel nageenya dhabdee qabeenya ofii ishee irratti amanachuu dadhabde.

Sadarkaa #3: Rakkootti Deebii Kennuu

Dadhabina keenya arguun mataan isaa dogoggora miti. Rakkoon deebii keenya dha. Gara Waaqayyootti of darbinaa moo furmaata biraa barbaannaa? Israaʼel eegumsi guddaan akka ishee barbaachisu sirriitti argite; dogoggorri garuu Waaqayyoon irra Gibxii amanachuu ishee ture.

Sadarkaa #4: Amanannaan Dhugaan Mulʼata

Rakkoon yeroo dhufu, dhugumaan eenyu yookaan maal akka amanannu mulʼisa. Nama tokko, ilaalcha tokko, qoricha tokko, qabeenya tokko yookaan waan biraa amanachuu dandeessa; sababni isaa “kun na gargaara” jettee amanta. Humna isaa humna Waaqayyoo caalaa guddaa gootee ilaalu dandeessa. Israaʼel humni waraanaa nageenya dhugaa fida jettee amante; Gibxiin humna waraanaa waan qabduuf, ishee wajjin waliigaltee goote.

Rakkoon yeroo hunda suuraa dhugaa garaa keenyaa mulʼisa—yeroo wanti hamaa taʼu eenyu yookaan maal akka amanannu. Waaqolii tolfamoo garaa keenya keessa jiran saaxila. Israaʼel gaariiwwan waraanaa fi fardeen biyya biraa Waaqa Hundumaa Dandaʼu caalaa amanamoo fakkaatanitti ilaalte. Haalli garaa kun rakkoo dura salphaatti hin mulʼanne.

Amma Waaqayyo maaliif garaa keenya akka qoru hubachuu dandeenya. Inni duraanuu eenyu akka amanannu beeka; garuu qormaata fayyadamuudhaan waaqa tolfamaa keenya akka arginu, qalbii jijjiirrannus barbaada. Waan Isaa malee amanannu irratti hirkachuu keenya diiguun yeroo tokko barbaachisaa taʼa.

“Karaa Waaqayyo Waaqni kee waggoota afurtama kana lafa onaa keessatti si geggeesse hunda yaadadhu; si gad qabuuf, si qoruuf, ajaja Isaa eegda moo hin eegdu jechuun waan garaa kee keessa jiru mulʼisuuf kana godhe.” (Keessa Deebii 8:2)

Boqonnaa itti aanu keessatti Waaqayyo fedhii keenya hunda akka kunuunsu waadaa gale ni ilaalla. Amma garuu amanannaan kun jireenya keessatti hojii irra akkamitti akka oolu haa ilaallu.

Jaalalli Waaqayyoo hammam gatii guddaa akka qabu siif qooduuf barbaada.

Amanannaan Jaalala Irraa Dhufa

Gaaffiin “Waaqayyo saba Isaa yeroo hunda ni jaallataa?” jedhu miti; gaaffiin, “Namoonni maaliif jaalala Waaqayyoo isa hin jijjiiramne hin amanatan?” jedhu dha.

Shakkiin fi amantii dhabuun keenya jaalala Waaqayyoo isa dinqisiisaa ija keenya irraa haguuga. Jaalalli Waaqayyoo jira; garuu shakkii keenyaaf jecha Isa hin arginu, Isa amanachuufis hin filannu. Jaalala Gooftaa dhugumaan amananne taanaan haala adda addaa keessatti deebiin keenya hammam jijjiirama! Kanaaf amantii keenya Dubbii Waaqayyootiin yeroo hunda ijaaruu qabna.

Dubbisaa hundumaa—weerara rifannaa cimaa keessa jiru yookaan hin jirre—of gad qabee of irratti hirkachuu fi of tuulummaa jireenya keessatti jiraachuu dandaʼu akka ilaalu nan jajjabeessa. Waaqayyo jaalala Isaa siif mulʼisuu akka barbaadu, ati immoo yeroo tokko Isa akka didde hubachuu dandeessaa?

Garaa jabaataa fi of tuulummaa keenya diiguuf jaalala Waaqayyoo haaraan akka nuuf mulʼatu nu barbaachisa. Dubbii kana dhaggeeffadhu:

“Kanaaf Waaqayyo ayyaana isinitti argisiisuuf eega; isiniif garaa laafuuf ol kaʼa. Waaqayyo Waaqa murtii qajeelaa ti; warri Isa eeggatan hundi eebbifamoo dha.” (Isaayyaas 30:18)

Ayyaana Isaa nu irratti dhangalaasuuf hammam akka barbaadu dhagaʼuu dandeessaa? Yeroo baayʼee nuti Isa fi jaalala Isaa of irraa fageessina. Warri Isa eeggatan eebba kana argatu. Kun yeroo jaalala Waaqayyoo irratti falman miti. Waaqayyo jaalala dha.

• Gaaffiin keenya, “Waaqayyo na jaallataa?” jedhu miti.
• Gaaffiin keenya, “Waaqayyo xiqqoo qofa na jaallataa?” jedhu miti.
• Gaaffiin keenya, “Waaqayyo yeroo tokko tokko qofa na jaallataa?” jedhu miti.
• Gaaffiin keenya, “Waaqayyo haala tokko tokko keessatti qofa na jaallataa?” jedhu miti.

Ijoollee Waaqayyoo irratti, jechoonni armaan olii hundi “eeyyee, ni jaallata” jedhuun deebifamu. Gaaffiin guddaan jaalala Waaqayyoo isa yeroo hunda jiru amanachuu fi shakkii fi sodaa jaalala sana didu irraa qalbii jijjiirrachuu dha. Jaalala Isaa miira keenyaan yeroo hunda hin dhageenyu. Maaliif? Yeroo tokko tokko yaaddoo fi sodaan keenya akka dallaa nu fi jaalala Isaa gidduu dhaabbata. Akka gaaddisa roobaa, yaaddoo fi sodaan keenya jaalalli Waaqayyoo lubbuu keenya akka guutu irraa nu dhoowwu.

Furmaata keessaa kutaan tokko, “ani kana ofumaan toʼachuu hin dandaʼu” jechuun amanuu dha. Barnootni ammayyaa yeroo tokko tokko “Waaqayyo si gargaaruuf hin jiru; ati ofumaan milkaaʼuu qabda” jedhu akka dhugaa taʼetti nu barsiisuu dandaʼa. Kun of tuulummaa jireenyaa—addunyaa kana keessatti Waaqayyo malee, yookaan baayʼinaan Waaqayyo malee, jiraachuu dandeenya jedhu—dha. Jireenya ofumaan toʼachuu dandeenya jennee yaaduu jaallanna; garuu gaachanni cubbuu keenya jaalalli Waaqayyoo garaa keenya akka hoʼisu irraa nu cufa.

Waaqayyo jaalala Isaa tiin of tuulummaa garaa keenya yeroo baqsutti, akkamitti nu deebisee ijaaruuf akka barbaadu nu agarsiisa. Karoora qaba; garuu karoora sana irratti amanannaa keenya kaaʼuu qabna.

Kiristaanonni baayʼeen jaalala Waaqayyoo akka muuxannootti hin beekan. Isaan biratti barsiisa tokko qofa taʼuu dandaʼa. Garuu Kitaabni Qulqulluun “Waaqayyo jaalala dha” jedha. Namoonni tokko tokko jaalalli Isaa fannoo irratti hojjeteen qofa xumurame fakkaatu. Jaalala waliigalaa, dhuunfaa hin taane, akka dirqama Waaqayyootti yaadu. Garuu jaalalli Waaqayyoo dhugaa dha, humna qaba, hin jijjiiramu, ijoollee Isaa tokkoon tokkoon isaanii irratti kallattiidhaan xiyyeeffata.

“Tarii, Tarii Miti”

Akkuma namoota yeroo baayʼee konkolaataa oofan, ani yeroo hunda bakka bobaʼaan gatii xiqqaa qabu barbaada. Guyyaa tokko intalli koo bakkaan bobaʼaa gatii xiqqaa qabu bira deemaa turte—bakki sun bakka biroo caalaa seentii jaʼaan gadi ture. Konkolaataa keenyaaf bobaʼaa akka guuttu ishee gaafadhe. Bakki sun bakka isheen deemtu irraa daandii gamatti akka jiru itti hime. Isheen “bakki bobaʼaa achi jiraachuu hin yaadadhu” jette; ani garuu akka jiru mirkaneesseef.

Booda yeroo mana deebite, maallaqa hammam akka ishee deebisu fi bakka sana salphaatti argatte moo jechuun gaafadhe. Maal jette seeta? Bakki bobaʼaa achi jira jechuu koo hin amanne; kanaaf achi gaʼuu dura bakka biraa irraa bobaʼaa bite—seentii jaʼaan qaalii!

Kun shakkiin buʼaa amanannaa akkamitti akka nu jalaa saamu fakkeenya dha. Waan tokko hin arginu taʼuu dandaʼa; guutummaatti hin amannu taʼuu dandaʼa; jaallachuu illee dhiisuu dandeenya. Garuu Waaqayyo waadaa galee karaa tokko irratti nu qajeelche taanaan, waan Inni jedhu gochuun sirrii dha. Isa amanachuun yeroo hunda eebba fida, eebbi sun yeroo sana ijaan yoo hin mulʼanne illee. Gocha keenya amantiin keenya qajeelcha.

“Kanaaf Waaqayyo ayyaana isinitti argisiisuuf eega; isiniif garaa laafuuf ol kaʼa. Waaqayyo Waaqa murtii qajeelaa ti; warri Isa eeggatan hundi eebbifamoo dha.” (Isaayyaas 30:18)