ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୧୦–୧୧ · ଏକତା ଓ ବିବିଧତା
ନୋହଙ୍କ ପୁଅମାନେ: ଏକତା, ବିବିଧତା ଓ ବଂଶତାଲିକା
ପରିଚୟ: ଏକତା ଓ ବିବିଧତା
ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୧୦ ଓ ୧୧ ଜଗତର ଜାତିଗୁଡ଼ିକ କିପରି ଗଢ଼ିଉଠିଲେ, ସେ ବିଷୟରେ ଆମ ବୁଝାମଣାକୁ ଆଗକୁ ନେଇଯାଏ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଅବ୍ରାହାମଙ୍କ ବଂଶକୁ ନୋହଙ୍କ ଧାର୍ମିକ ବଂଶଧାରା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଜିପାରୁ। ଆଧୁନିକ ସମାଜର ବିଭିନ୍ନ ଭାଷା ଓ ଲୋକଗୋଷ୍ଠୀକୁ ବୁଝିବାର ଚାବିକାଠି ମଧ୍ୟ ଏଥିରେ ମିଳେ।
ଏହି ପାଠର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ
- ବଂଶତାଲିକା ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଧୁନିକ ଜଗତର ସମ୍ପର୍କ ଦେଖିବା।
- ଅନେକ ଭାଷାର ବିକାଶ କିପରି ହେଲା ବୁଝିବା।
- ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପ୍ରକାଶିତ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରତି ଆମ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ସମର୍ପଣକୁ ଗଭୀର କରିବା।
- ଆଜିର ବିଶ୍ୱସଂସ୍କୃତିର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଲୋଭନ ଓ ବିପଦ ପ୍ରତି ସଚେତନ ହେବା।
ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ଜଗତଠାରୁ ଆମେ ଦୂରେଇଗଲେ, ପରମେଶ୍ୱର ଓ ତାଙ୍କ ମହାନ ଯୋଜନାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୂରେଇବାକୁ ଲାଗୁ। ହୁଏତ ଭାବୁ, “ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରାଚୀନ ଜଗତରେ କାମ କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଆଧୁନିକ ଅର୍ଥନୀତି, ଇଣ୍ଟରନେଟ୍, ଶିକ୍ଷାବ୍ୟବସ୍ଥା, ମିଳିତ ଜାତିସଂଘ ଓ ପ୍ରଦୂଷଣ ସମସ୍ୟାରେ ଭରା ଆମ ଯୁଗ ସହିତ ତାଙ୍କର କ'ଣ ସମ୍ପର୍କ?”
ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୧୦–୧୧ ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଧୁନିକ ଜଗତ ମଧ୍ୟରେ ସେତୁ
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମାଗତ ବଂଶତାଲିକା ଦିଏ। ଅନେକ ଜାତିର ସମାଜ ଓ ଅନେକ ଭାଷାରୁ ଆସିଥିବା ବିବିଧତା ପରି ଆଧୁନିକ ଘଟଣାର କାରଣ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନର ସହିତ ବୁଝାଏ।
ଏହା କାହିଁକି ଏତେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ? ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଜୀବନରୁ ଅଲଗା କରିଦେଉଥିବା ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ପ୍ରାଚୀନ ଅତୀତ ସହିତ ଆମ ସମ୍ପର୍କକୁ ଛିନ୍ନ କରେ। ଶାସ୍ତ୍ରର ଲୋକମାନଙ୍କ ସହିତ ଆମର ପୂର୍ବପୁରୁଷମାନେ ଏକ ବୋଲି ଲୋକେ ବୁଝିଲେ, ଯୋଜନା ଅନୁସାରେ ଆମକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିବା ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପଡ଼ିବ। ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ସେମାନେ ଦେଖିବେ। ଅଜ୍ଞ ମଣିଷ ଭୟରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର୍ମ ଗଢ଼ିଲା ବୋଲି କେତେକ ମତ ଦାବି କରେ; କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂରଣ କରିବା ଦିଗରେ ଆଗେଇଯାଉଛି।
ପ୍ରାଚୀନ ଓ ଆଧୁନିକ ଇତିହାସ ବୁଝିବାର ଚାବିକାଠି
ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଏଠାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଜ୍ଞାନ ପରି ତଥ୍ୟ ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳେ ନାହିଁ ବୋଲି ଏହି ଅଧ୍ୟୟନ ଦେଖାଏ। ହଜାର ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ଲେଖାଯାଇଥିବା ବାକ୍ୟରେ ଏହି ସମ୍ପର୍କଗୁଡ଼ିକ ଖୋଜିପାଇବା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଜନକ। ପ୍ରାଚୀନ ସଂସ୍କୃତିଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ସୀମା ବାହାରକୁ ଦେଖିବା ଅପେକ୍ଷା ନିଜ ସଫଳତାର ଗର୍ବ ଓ ଅତିଶୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଥିଲେ। ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ବାକ୍ୟରେ ଆମେ ଜଗତର ଇତିହାସର ବିସ୍ତୃତ ଓ ସଚ୍ଚୋଟ ବର୍ଣ୍ଣନା ପାଉ।
ପରମେଶ୍ୱର ଆମ ଆଧୁନିକ ପିଢ଼ିକୁ ପ୍ରାଚୀନ ଜଗତ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି। ତେବେ ଆମେ ଇତିହାସର ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଓ ମଣିଷ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବୁଝିପାରିବା। ତାଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଆମ ଜୀବନରେ ପ୍ରବାହିତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ଆହୁରି ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।
କ. ବଂଶତାଲିକାରେ ଏକତା
ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୧୦ ଓ ୧୧ର ବାର୍ତ୍ତା ଗଭୀର ଭାବରେ ଜଡ଼ିତ। ଅଧ୍ୟାୟ ୧୦ କେବଳ ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ର ପୃଷ୍ଠଭୂମି ନୁହେଁ; ଆଧୁନିକ ଇତିହାସର ମଧ୍ୟ ପୃଷ୍ଠଭୂମି। ଏଥିରେ ନୋହଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ହାମ, ଯେଫତ୍ ଓ ଶେମଙ୍କ—ବଂଶର ତାଲିକା ଅଛି। ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ରେ ବାବିଲ୍ ଦୁର୍ଗର ଘଟଣା ପରେ ଶେମଙ୍କ ବଂଶଧାରା ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିପରି ନୋହଙ୍କଠାରୁ ଅବ୍ରାହାମଙ୍କ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରାୟ ହଜାର ବର୍ଷର କାଳଖଣ୍ଡକୁ ଅନୁସରଣ କରିପାରୁ। ନୋହଙ୍କ ବଂଶଧରମାନଙ୍କ ବିସ୍ତୃତ ଚିତ୍ର ତଳେ ଦିଆଯାଇଛି।
ନୋହ ଓ ତାଙ୍କ ତିନି ପୁଅ
ପାପ ପ୍ରଳୟ ପରେ ମଧ୍ୟ ନୋହଙ୍କ ସହ ନୂଆ ଜଗତକୁ ଆସିଲା ଓ ଆରମ୍ଭରୁ ତାହାକୁ କଳୁଷିତ କଲା। ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୧୧:୧–୯ର ବାବିଲ୍ ଦୁର୍ଗ ଘଟଣା ଦେଖାଏ ଯେ ନୋହଙ୍କ ସମୟ ପରେ ଜଗତ ପୁଣି ଅସହ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ଖସିଯାଇଥିଲା।
ସମୟ ସହିତ ମନ୍ଦତା ବଢ଼ିଲା। ମଣିଷର ଇତିହାସ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବା ସହିତ ଏହି ଧାରା ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ଦୁଷ୍ଟତା କ୍ରମେ ଆହୁରି ଶୀଘ୍ର ବଢ଼ିଲା; ମହାନ ବଂଶପିତାମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ କମିବା ଏହାର ଏକ କାରଣ ହୋଇଥାଇପାରେ। ଏଠାରେ ବ୍ୟବହୃତ କାଳଗଣନା ଅନୁସାରେ, ପରମେଶ୍ୱର ପ୍ରଳୟ ପଠାଇବା ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରଥମ ଅବନତିରେ ୧୬୫୬ ବର୍ଷ ବିତିଥିଲା। କିନ୍ତୁ ବାବିଲ୍ ଦୁର୍ଗ ସମୟର ବିପଦ ମାତ୍ର କିଛି ଶହ ବର୍ଷରେ ଦେଖାଦେଲା।
ଦୁଷ୍ଟତାର ବୃଦ୍ଧିକୁ ଧୀର କରିବା ପାଇଁ ପରମେଶ୍ୱର ଏକ ନୂଆ ଉପାୟ ବ୍ୟବହାର କଲେ। ମଣିଷର ମନ୍ଦତା ଶୀଘ୍ର ବଢ଼ିବାକୁ ଅଟକାଇବା ପାଇଁ ସେ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ ନେଲେ। ଏହା ମଣିଷ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକାର ରକ୍ଷା ହେଲା, କାରଣ ଏହା ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ନ୍ୟାୟସଂଗତ କ୍ରୋଧର ବିଚାର ବିଳମ୍ବ ହେଲା।
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୦ ଦେଖାଏ ଯେ ଜଗତର ସମସ୍ତ ଲୋକ ନୋହଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ଯେଫତ୍, ହାମ ଓ ଶେମଙ୍କଠାରୁ ଆସିଛନ୍ତି। ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ରେ ଶେମଙ୍କ ବଂଶଧାରା ଆହୁରି ବିସ୍ତୃତ ହୋଇଛି। ଆଦି ପୁସ୍ତକର ବିଭିନ୍ନ ଅଂଶରେ ଯେଉଁ ବିଶେଷ ପରିଚୟବାକ୍ୟ ଆସେ, ତାହାକୁ ଇବ୍ରୀୟ ଭାଷାରେ תולדות (toledot) କୁହାଯାଏ—ଅର୍ଥାତ୍ ବଂଶ ବା ବଂଶବୃତ୍ତାନ୍ତ। ଏହି ଦୁଇ ଅଧ୍ୟାୟରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ପରିଚୟ ଅଛି।
୧ ଶେମ, ହାମ, ଯେଫତ୍ ନାମକ ନୋହଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ବଂଶାବଳୀ ଏହି। ଜଳପ୍ଳାବନ ଉତ୍ତାରେ ସେମାନଙ୍କର ଏହି ସମସ୍ତ ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମିଥିଲେ।
୧୦ ଶେମର ବଂଶାବଳୀ ଏହି। ଜଳପ୍ଳାବନର ଦୁଇ ବର୍ଷ ଉତ୍ତାରେ ଶେମ ଶହେ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଅର୍ଫକ୍ଷଦକୁ ଜାତ କଲା।
ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୫ ଓ ୧୧ର ବଂଶତାଲିକାରେ ସାଦୃଶ୍ୟ
ଏହି ଦୁଇ ବଂଶତାଲିକା ଅବ୍ରାହାମଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଇତିହାସ ସହିତ ଯୋଡ଼େ।
- ଦୁଇଟି ତାଲିକାରେ ଦଶ ପିଢ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି।
- ପ୍ରତ୍ୟେକ ତାଲିକାର ଶେଷ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ତିନି ପୁଅର ନାମ ଅଛି—ପ୍ରଥମଟିରେ ନୋହଙ୍କ, ଦ୍ୱିତୀୟଟିରେ ତେରହଙ୍କ।
- ତାଲିକାର ତଥ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପରସ୍ପରକୁ ଯାଞ୍ଚ କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରେ।
ପୁଅ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ବାପାଙ୍କ ବୟସ ଓ ବାପାଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମୟର ବୟସ—ଉଭୟ ଦିଆଯାଇଛି। ଏଥିରୁ ବାହାର ଜଗତର କାଳଗଣନା ସହିତ ସିଧା ସମ୍ପର୍କ ମିଳେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ତାଲିକା ମଧ୍ୟରେ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକର ସମନ୍ୱୟ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ପାଇଁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୋଗୀ।
ତଳର ଦୁଇ ଚିତ୍ରରେ ସୃଷ୍ଟି ପରବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରଥମ ଦୁଇ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର କାଳକ୍ରମ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଶ ପିଢ଼ିକୁ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଛି। ପ୍ରଥମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭରେ ଆଦମ, ଦ୍ୱିତୀୟରେ ନୋହଙ୍କ ଜନ୍ମ, ଓ ତୃତୀୟର ଆରମ୍ଭରେ ଅବ୍ରାହାମଙ୍କୁ ଦେଖୁ। ଅବ୍ରାହାମଙ୍କ ପାଠରେ ଏହା ଆହୁରି ଦେଖିବା।
ଅଧ୍ୟାୟ ୧୦ର ବଂଶତାଲିକାରେ ପଦ୍ଧତି କିଛି ଭିନ୍ନ। ସେଠାରେ ବର୍ଷ ଦିଆଯାଇନାହିଁ। ଶେମ, ହାମ ଓ ଯେଫତ୍ଙ୍କ ବୟସ ବିଷୟରେ ସେଠାରୁ ତଥ୍ୟ ମିଳେ ନାହିଁ। ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ରୁ ଶେମଙ୍କ ବଂଶ ସମ୍ପର୍କରେ ବୟସର ତଥ୍ୟ ଜାଣୁ। ମସୀହ ଯେଉଁ ବଂଶରୁ ଆସିବେ, ସେହି ବଂଶଧାରାକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରାଯାଇଛି। ଏଥିରେ ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୩:୧୫ରେ ପ୍ରଥମେ ଦିଆଯାଇଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପରମେଶ୍ୱର କିପରି ପୂରଣ କରୁଛନ୍ତି ଦେଖାନ୍ତି। ଇସ୍ରାଏଲ ଜାତି ଗଢ଼ିଉଠିବା ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ପଦ୍ଧତି ଦେଖୁ: ଯାତ୍ରା ପୁସ୍ତକ ୬ରେ ଲେବୀଙ୍କ ବଂଶଧାରାକୁ ଆଗକୁ ବିସ୍ତାର କରାଯାଇଛି।
ଆଦି ପୁସ୍ତକ ୧୦ରେ ନୋହଙ୍କ ଷୋହଳ ନାତିଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ପ୍ରସାର ଦେଖିପାରୁ। ଇତିହାସରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜଡ଼ିତ ବୋଲି ଏହା ଦେଖାଏ। ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ କଳ୍ପକାହାଣୀ ବୋଲି ଦୂରେଇଦେବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିଭଙ୍ଗୀ ପାଇଁ ନୋହଙ୍କ ଜାହାଜ ଓ ଏହି ବଂଶତାଲିକା ଏକ ଆହ୍ୱାନ: ଆମେ ସମସ୍ତେ ଜଡ଼ିତ। ପୃଥିବୀ ଏହି କାଳଗଣନା ଅନୁସାରେ ସପ୍ତମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଅପେକ୍ଷା, ସେମାନେ ଏକ ଅତି ପୁରୁଣା ପୃଥିବୀର ଧାରଣାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ବୋଲି ଲେଖକ ଯୁକ୍ତି କରନ୍ତି।
ମୂଳ କଥା ହେଉଛି, ଜଗତର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯେଫତ୍, ହାମ ଓ ଶେମଙ୍କ ବଂଶଧର; ଶେମଙ୍କ ଧାରା ଅଧ୍ୟାୟ ୧୧ରେ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଭାବନ୍ତୁ: ଆପଣ କେଉଁ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀରେ ବଞ୍ଚୁଛନ୍ତି? ଏହି ଅଧ୍ୟୟନର କାଳଗଣନା ଆମ ସମୟକୁ ସପ୍ତମ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଆରମ୍ଭ ନିକଟରେ ରଖେ ଓ ଯୀଶୁଙ୍କ ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାୟ ଚତୁର୍ଥ ସହସ୍ରାବ୍ଦୀର ଶେଷରେ ରଖେ। ଦୁଷ୍ଟତାର ପ୍ରସାର ଆପଣ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି କି?
ଖ. ନୋହଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ବିବିଧତା
ଜଗତ ଏତେ ବିବିଧ କିପରି ହେଲା, ଆମେ ବୁଝିବା ଦରକାର। ନୋହଙ୍କ ଷୋହଳ ନାତିଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ଲୋକଗୋଷ୍ଠୀ ଓ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରସାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରି ଶାସ୍ତ୍ର ଏହା ବୁଝିବାର ଦ୍ୱାର ଖୋଲିଦିଏ।
ତଳର ତାଲିକାରେ ମୂଳ ଅଧ୍ୟୟନ ଦେଇଥିବା ବଂଶନାମ ଓ ଅଞ୍ଚଳଗତ ସମ୍ପର୍କଗୁଡ଼ିକ ରଖାଯାଇଛି।
| ନୋହଙ୍କ ପୁଅ | ବଂଶନାମ | ମୂଳ ଲେଖାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅଞ୍ଚଳଗତ ସମ୍ପର୍କ |
|---|---|---|
| ଯେଫତ୍ | ଗୋମର | ଫ୍ରାନ୍ସ, ସ୍ପେନ୍, ଜର୍ମାନୀ, ୱେଲ୍ସ |
| ଯେଫତ୍ | ମାଗୋଗ୍ | ରୋମାନିଆ, ୟୁକ୍ରେନ୍ |
| ଯେଫତ୍ | ମାଦୟ | ମାଦୀୟମାନେ; ଇରାନ |
| ଯେଫତ୍ | ଯବନ | ଗ୍ରୀକ୍ |
| ଯେଫତ୍ | ତୂବଲ | ଜର୍ଜିଆ |
| ଯେଫତ୍ | ମେଶକ୍ | ମସ୍କୋ |
| ଯେଫତ୍ | ତିରସ | ମାସିଡୋନିଆ, ଯୁଗୋସ୍ଲାଭିଆ |
| ହାମ | କୂଶ | ଇଥିଓପିଆ |
| ହାମ | ମିସର | ଇଜିପ୍ଟ |
| ହାମ | ପୂଟ୍ | ଲିବିଆ |
| ହାମ | କିଣାନ | ପାଲେଷ୍ଟାଇନ୍; ହେତ୍—ହିତ୍ତୀୟ, ଯିବୂଷୀୟ ଓ ଇମୋରୀୟମାନେ |
| ଶେମ | ଏଲମ୍ | ଇରାନ |
| ଶେମ | ଅଶୂର | ଆସିରିଆ |
| ଶେମ | ଅର୍ଫକ୍ଷଦ | କଲ୍ଦୀୟ ଦେଶ; ଏବର—ଇବ୍ରୀୟମାନେ; ଯକ୍ତନ—ଆରବ ଦେଶ |
| ଶେମ | ଲୂଦ | ଲିଡିଆ |
| ଶେମ | ଅରାମ୍ | ସିରିଆ |
ପରବର୍ତ୍ତୀ: ପ୍ରାଚୀନ ଇତିହାସର ଏକ ଝଲକ →
ଇଂରାଜୀ ମୂଳ ଲେଖା: Paul J. Bucknellଙ୍କ ମୂଳ ଅଧ୍ୟୟନ ପଢ଼ନ୍ତୁ
ଶାସ୍ତ୍ର ଉଦ୍ଧୃତି: ପବିତ୍ର ବାଇବଲ (Re-edited) — ବାଇବେଲ ସୋସାଇଟି ଅଫ୍ ଇଣ୍ଡିଆ (ODIAOV-BSI)। Copyright © 2014 by The Bible Society of India. ଉଦ୍ଧୃତ ପଦଗୁଡ଼ିକର ଓଡ଼ିଆ ପାଠ ଅପରିବର୍ତ୍ତିତ ରଖାଯାଇଛି।